Hang Sơn Đoòng được phát hiện qua hai bước: một người dân địa phương tình cờ tìm thấy cửa hang khoảng đầu thập niên chín mươi khi đi rừng, nghe tiếng gió và tiếng nước từ bên trong, rồi về sau không tìm lại được lối cũ. Mãi đến năm hai nghìn lẻ chín, khi lối vào được tìm lại, một đoàn thám hiểm hang động từ Anh phối hợp với các nhà khoa học Việt Nam mới vào khảo sát và công bố hang với thế giới.
Chào bạn, đây là Nhà Thám Hiểm. Sơn Đoòng có lẽ là cái tên hang động nổi tiếng nhất của nước ta. Tập này mình kể lại câu chuyện ấy theo đúng những gì đã chắc chắn, bỏ qua những lời đồn thổi, và nói vì sao một nơi kỳ vĩ như thế lại được giữ rất kỹ.
Một cửa hang bị lạc mất suốt nhiều năm
Sơn Đoòng nằm trong vùng núi đá vôi của Vườn quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng, nơi rừng rậm phủ kín những dãy núi nối nhau. Người dân vùng này từ lâu vẫn vào rừng kiếm sống, và chính trong một lần như thế, một người đã bắt gặp miệng hang có luồng gió lạnh thổi ra cùng tiếng nước chảy ầm ầm.
Điều đáng nói là sau lần đó, người phát hiện không tìm lại được cửa hang. Nghe thì lạ, nhưng ai từng đi rừng núi đá vôi sẽ hiểu. Cây che kín mọi lối, các thung lũng giống nhau, không có điểm mốc nào nổi bật. Một cửa hang có thể nằm cách lối mòn vài chục mét mà người đi qua vẫn không thấy.
Phải nhiều năm sau, lối vào mới được tìm lại. Câu chuyện này là bài học đầu tiên của Sơn Đoòng: trong rừng núi đá vôi, cảm giác nhớ đường của con người rất dễ phản bội mình.
Mình kể chi tiết này không để thần bí hoá hang, mà để bạn thấy rằng ngay cả người quen rừng nhất cũng có thể mất phương hướng.
Đoàn khảo sát năm hai nghìn lẻ chín đã làm gì?
Vùng Phong Nha đã có nhiều đợt hợp tác khảo sát hang giữa các nhà khoa học Việt Nam và các nhà thám hiểm hang động từ Anh từ trước đó, và nhiều hang lớn đã được đo vẽ. Năm hai nghìn lẻ chín, đoàn khảo sát được dẫn tới cửa Sơn Đoòng và bắt đầu đi vào.
Công việc khảo sát hang không giống đi tham quan. Đoàn phải đo từng đoạn đường hầm, ghi hướng, ghi độ dốc, vẽ lại mặt cắt để dựng nên bản đồ. Họ gặp một bức vách đá rất cao chắn ngang lòng hang, phải quay lại vào dịp sau với thiết bị leo mới vượt qua được.
Kết quả đo đạc cho thấy lòng hang có kích thước khổng lồ, được đánh giá là một trong những đường hầm hang tự nhiên lớn nhất thế giới. Thông tin công bố sau đó làm giới hang động quốc tế chú ý, và tên Sơn Đoòng bắt đầu được nhắc đến nhiều.
Điều mình muốn bạn để ý là thứ tự: khảo sát khoa học đi trước, bản đồ có trước, phương án an toàn có trước, rồi mới tới chuyện cho khách vào.
Rừng trong lòng hang và những giếng trời
Hình ảnh khiến nhiều người choáng ngợp nhất ở Sơn Đoòng là những khoảng trần hang đã sập, tạo thành giếng trời. Ánh nắng rọi qua đó xuống lòng hang, và dưới chỗ có ánh sáng, cây cối mọc lên thành một khu rừng nhỏ ngay trong bụng núi.
Về mặt địa chất, những giếng trời này là kết quả của việc nước khoét rộng khoang hang đến mức trần không còn đỡ nổi. Phần đá sập xuống tạo thành những đồi đá trong lòng hang, còn lỗ hổng phía trên mở ra cho ánh sáng và mưa đi vào.
Nhờ ánh sáng và hơi nước, khu vực dưới giếng trời có một hệ sinh thái riêng, khác hẳn phần hang tối hoàn toàn. Đây là thứ cảnh quan rất hiếm, và cũng rất dễ tổn thương khi có người giẫm đạp.
Trong lòng hang còn có những ruộng đá, những hồ nước xanh, những khu vực ngọc hang. Mỗi thứ đều mất thời gian địa chất để hình thành.
Vì sao Sơn Đoòng không mở cho tất cả mọi người?
Một hang mỏng manh như thế không thể chịu được hàng nghìn người mỗi ngày như hang du lịch. Vì vậy việc vào Sơn Đoòng được giới hạn số lượng khách mỗi mùa, và chỉ được tổ chức qua đơn vị được cơ quan có thẩm quyền cấp phép.
Hành trình kéo dài nhiều ngày, phải đi bộ xuyên rừng, lội suối, leo trèo, ngủ lại trong hang. Người tham gia thường phải chứng minh sức khoẻ và thể lực, có khi phải đi một hang khác trước để thử. Đó không phải là làm khó khách, mà là đòi hỏi tối thiểu để không ai gặp nạn ở nơi cách xa mọi trạm y tế.
Vùng Phong Nha Kẻ Bàng được công nhận là di sản thiên nhiên thế giới từ năm hai nghìn lẻ ba, trước cả khi Sơn Đoòng được khảo sát. Việc giữ gìn hang là trách nhiệm chung, không riêng của ban quản lý.
Nếu bạn đọc đâu đó lời mời đi Sơn Đoòng theo kiểu tự túc, giá rẻ, không qua đơn vị được cấp phép, hãy coi đó là dấu hiệu nguy hiểm chứ không phải cơ hội.
Người mê hang nên bắt đầu từ đâu nếu chưa đủ sức đi Sơn Đoòng?
Quanh vùng Phong Nha có nhiều hang khác ở nhiều mức độ khó, từ hang du lịch có lối đi sẵn tới các tour một ngày có lội nước, bò khe, rồi các tour nhiều ngày. Đi dần từ dễ đến khó là cách để bạn biết cơ thể mình chịu được tới đâu.
Song song, hãy tập đi bộ đường dài với ba lô, tập leo dốc, tập ngủ lều. Những người từng đi hành trình dài trong hang thường nói phần mệt nhất không phải là leo một vách cao, mà là ngày nào cũng phải bước đi trên địa hình gồ ghề suốt nhiều giờ.
Và hãy đọc, hãy nghe về địa chất hang để khi bước vào, bạn nhìn thấy nhiều hơn là một bối cảnh đẹp để chụp ảnh.
Câu hỏi mình muốn bạn mang theo là: có bao nhiêu cửa hang khác vẫn đang nằm im dưới tán rừng, chờ một lần nghe thấy tiếng gió?
Câu hỏi thường gặp
Sơn Đoòng có phải hang lớn nhất thế giới không?
Sơn Đoòng thường được nhắc là một trong những hang có lòng hang lớn nhất thế giới theo các đợt đo đạc đã công bố. Cách xếp hạng hang phụ thuộc vào tiêu chí đo như chiều dài, thể tích hay tiết diện, nên bạn nên hiểu đây là một hang thuộc nhóm lớn nhất được biết đến.
Đi Sơn Đoòng mất bao lâu?
Hành trình thường kéo dài nhiều ngày vì phải đi bộ xuyên rừng tới cửa hang rồi đi sâu vào trong. Lịch cụ thể do đơn vị được cấp phép đặt ra theo từng mùa. Bạn nên tìm hiểu trực tiếp từ nguồn chính thức.
Người không biết leo núi có đi Sơn Đoòng được không?
Hành trình có những đoạn dùng dây và thiết bị dưới sự hỗ trợ của đội chuyên môn. Tuy vậy, thể lực tốt và kinh nghiệm đi bộ đường dài gần như là bắt buộc. Hãy trao đổi thật với đơn vị tổ chức về tình trạng của mình.
Trong Sơn Đoòng có sinh vật sống không?
Có. Phần rừng dưới giếng trời có cây cối và côn trùng, phần hang tối có những loài thích nghi với bóng tối. Đây là một lý do khách phải đi đúng lối và không mang đồ ăn rơi vãi.
Ngoài Sơn Đoòng, Phong Nha còn hang nào đáng biết?
Vùng này có nhiều hang nổi tiếng như động Phong Nha, động Thiên Đường, hang Én cùng nhiều hang khác ở các mức khó khác nhau. Mỗi hang có cách tham quan riêng, bạn nên chọn theo sức mình và đi theo hình thức được ban quản lý cho phép.
