Ngủ đêm trong rừng nhiệt đới Việt Nam thì võng có màn và tấm bạt che mưa thường hợp hơn lều, vì mình được nhấc khỏi mặt đất ẩm, tránh bớt vắt, kiến và nước chảy tràn khi mưa. Nhưng võng hay lều chỉ là chuyện thứ hai, chuyện thứ nhất là ngủ ở đâu, và chuyện thứ ba là giữ lửa trại sao cho không thành mối hoạ.
Chào bạn, đây là Nhà Thám Hiểm. Đêm đầu tiên trong rừng ai cũng nhớ mãi: tiếng côn trùng rền vang, tiếng lá rơi tưởng như bước chân, cái lạnh len vào lúc gần sáng. Tập này mình chuẩn bị cho đêm đó, để bạn ngủ được, và sáng ra rời đi mà khu rừng vẫn sạch như lúc mình tới.
Chọn chỗ ngủ trong rừng: ba câu hỏi trước khi mắc võng
Câu hỏi đầu tiên là trên đầu có gì. Người đi rừng gọi những cành khô, cây chết đứng là kẻ giết người thầm lặng, vì chúng có thể gãy rơi bất cứ lúc nào, nhất là khi có gió. Hãy ngẩng nhìn kỹ tán cây phía trên trước khi chọn hai thân cây để mắc võng.
Câu hỏi thứ hai là dưới chân có gì. Đừng ngủ trong lòng suối cạn, khe trũng hay bãi sỏi ven suối, đó là đường đi của nước lũ. Tránh ổ kiến, gò mối và lối mòn của thú.
Câu hỏi thứ ba là nếu có chuyện thì chạy đi đâu. Chỗ ngủ tốt có lối thoát lên cao và không quá xa đoàn. Trong đoàn có tổ chức, hướng dẫn viên thường chọn sẵn khu vực, việc của bạn là không tự ý đi ra xa để tìm chỗ đẹp hơn.
Chỉ khi trả lời yên tâm cả ba câu, mới đến chuyện cảnh có đẹp không.
Võng hay lều: cái nào hợp với rừng Việt Nam?
Võng hợp với rừng có nhiều cây, đất dốc, ẩm và nhiều côn trùng, đúng kiểu rừng đồi núi của Việt Nam. Võng tốt cần có màn chống muỗi kín và một tấm bạt căng phía trên che mưa. Không có bạt, một cơn mưa đêm sẽ khiến bạn thức trắng.
Lều hợp hơn ở chỗ đất bằng, ít cây, hoặc vùng cao lạnh, nơi cần giữ ấm tốt. Lều cũng phù hợp cho gia đình có trẻ nhỏ hay người chưa quen nằm võng. Nhược điểm của lều trong rừng nhiệt đới là ẩm, dễ đọng nước dưới sàn và khó tìm chỗ đủ phẳng.
Người mới nằm võng hay than đau lưng. Mẹo là mắc võng hơi chùng, không căng thẳng như dây phơi, rồi nằm chéo một chút so với thân võng, lưng sẽ phẳng hơn nhiều.
Dây buộc võng nên là loại dây bản rộng, quấn quanh thân cây, để không làm tróc vỏ cây. Đây là một chi tiết nhỏ nhưng thể hiện người đi rừng có ý thức hay không.
Giữ ấm và giữ khô cho một đêm trong rừng
Nhiều người ngạc nhiên vì rừng nhiệt đới về đêm lại lạnh, nhất là ở độ cao lớn hoặc sau mưa. Nằm võng còn lạnh hơn nằm đất, vì gió lùa cả bên dưới. Một tấm lót mỏng hoặc túi ngủ mỏng trong võng giúp ích rất nhiều.
Quy tắc vàng là luôn giữ một bộ quần áo khô chỉ để ngủ, cho vào túi chống nước trong ba lô. Ban ngày ướt thì kệ, tối thay đồ khô vào, sáng hôm sau mặc lại đồ ướt mà đi tiếp. Nghe hơi khổ, nhưng đó là cách giữ cho bộ đồ ngủ luôn khô.
Giày dép để trên cao hoặc úp ngược, sáng ra giũ kỹ trước khi xỏ chân. Ba lô treo lên hoặc kéo khoá kín để côn trùng không chui vào.
Đèn đội đầu và còi để ngay trong võng, tầm tay với tới. Nửa đêm có việc phải dậy, bạn sẽ cảm ơn mình đã làm điều này.
Lửa trại: lúc nào nên đốt và đốt thế nào cho an toàn?
Trước hết, hãy hỏi xem nơi mình cắm trại có cho phép đốt lửa không. Nhiều vườn quốc gia và khu bảo tồn cấm hoặc chỉ cho đốt ở chỗ quy định, đặc biệt trong mùa khô. Khi đã có quy định, không có ngoại lệ nào cho vài cành củi.
Nếu được phép, chọn chỗ đất trống, xa gốc cây, xa võng lều, không ở dưới tán thấp. Dọn sạch lá khô thành một vòng rộng xung quanh, xếp đá bao quanh nếu có. Đống lửa nhỏ là đủ để nấu nước và sưởi, đống lửa to chỉ để đẹp và dễ mất kiểm soát.
Chỉ dùng cành khô đã rụng dưới đất, không chặt cây sống. Luôn có người trông lửa, không bao giờ đi ngủ khi lửa còn cháy.
Trước khi ngủ và trước khi rời đi, dập lửa bằng nước, khuấy tro, dội thêm nước rồi lấy tay hơ phía trên xem còn hơi nóng không. Tro còn ấm là còn nguy cơ bùng lại khi gió thổi.
Sáng hôm sau: rời đi mà không để lại dấu vết
Người thám hiểm có trách nhiệm luôn nhớ câu không để lại gì ngoài dấu chân. Mọi rác mang vào đều phải mang ra, kể cả vỏ trái cây, vì chúng không thuộc về khu rừng đó và làm thú rừng quen ăn đồ của người.
Đi vệ sinh phải cách xa suối, đào hố nông rồi lấp lại. Không rửa bát, không gội đầu bằng xà phòng trực tiếp xuống suối, vì nguồn nước đó còn phục vụ người và vật ở hạ lưu.
Trước khi đi, cả đoàn đi một vòng quanh khu cắm trại nhặt từng mẩu rác nhỏ, kiểm tra lửa đã tắt hẳn, tháo dây võng khỏi cây. Việc này chỉ mất mười phút.
Lần tới quay lại, hoặc người khác tới sau, chỗ đó vẫn còn đẹp như lúc bạn tìm thấy nó. Đó là món quà nhỏ mà mỗi người đi rừng có thể để lại.
Câu hỏi thường gặp
Ngủ võng trong rừng có bị rắn bò lên không?
Rất hiếm. Rắn không có lý do gì để leo lên một chiếc võng đang có người, và màn kín cũng ngăn phần lớn sinh vật nhỏ. Rủi ro lớn hơn thường đến từ việc đi lại quanh trại ban đêm mà không bật đèn.
Trẻ em có ngủ võng trong rừng được không?
Trẻ lớn có thể nằm võng nếu được hướng dẫn và có người lớn bên cạnh, nhưng với trẻ nhỏ, lều thường an toàn và ấm hơn. Nên cho trẻ thử nằm võng ở nhà hoặc khu cắm trại gần nhà trước khi đi rừng.
Có cần mang bếp dã ngoại nếu đã đốt lửa được?
Nên mang, vì nhiều nơi cấm lửa trại, và trời mưa thì nhóm lửa rất khó. Bếp dã ngoại nhỏ giúp đun nước sạch và nấu ăn nhanh, ít ảnh hưởng tới rừng hơn đốt củi.
Nghe tiếng động lạ ban đêm trong rừng thì làm gì?
Phần lớn là tiếng côn trùng, chim đêm, lá rơi hoặc thú nhỏ, chúng không quan tâm tới người. Hãy bình tĩnh, bật đèn quan sát nếu cần và báo cho người trông trại. Đừng một mình đi vào bóng tối để tìm xem tiếng gì.
Cắm trại trong rừng có cần xin phép không?
Ở vườn quốc gia, khu bảo tồn và nhiều khu rừng có quản lý, cắm trại qua đêm phải theo quy định và thường phải đăng ký. Đi cùng đơn vị được cấp phép giúp bạn yên tâm về thủ tục và có người hỗ trợ khi có sự cố.
