Thám hiểm hang động khác tham quan hang ở chỗ bạn rời khỏi lối đi đã làm sẵn để bước vào phần hang chưa có đèn, chưa có lan can, chưa có bậc cấp. Ở đó ánh sáng là thứ bạn tự mang theo, đường về là thứ bạn phải nhớ, và an toàn nằm trong tay đoàn của bạn chứ không nằm trong tay ban quản lý.
Chào bạn, đây là Nhà Thám Hiểm. Nhiều người từng đi Phong Nha, đi hang Sửng Sốt, rồi nghĩ mình đã biết hang. Tập này mình kể phần còn lại, phần nằm sau tấm biển ghi khu vực không mở cửa, để bạn hiểu vì sao một chuyến đi hang thật cần nhiều chuẩn bị đến thế.
Tham quan hang là đi trên con đường người khác đã trải
Một hang du lịch đã được người ta làm rất nhiều việc trước khi bạn đến. Lối đi được đổ bê tông hoặc lát ván gỗ, chỗ dốc có bậc, chỗ trơn có tay vịn. Đèn được giấu sau các khối đá để chiếu lên thạch nhũ cho đẹp.
Nhờ vậy, một cụ bà bảy mươi tuổi hay một đứa trẻ lên năm đều có thể đi hết hang trong một buổi sáng. Rủi ro lớn nhất thường chỉ là trượt chân ở bậc ướt hoặc chen nhau chụp ảnh.
Nhưng chính sự tiện nghi đó che mất bản chất của hang. Bạn không thấy hang tối đến mức nào, không thấy nền hang thật sự lổn nhổn ra sao, cũng không thấy nước dâng lên lúc nào sau một trận mưa ở đầu nguồn.
Tham quan hang giống như đi xem một khu rừng qua cửa kính ô tô. Đẹp, an toàn, nhưng bạn chưa thật sự ở trong rừng.
Bước vào phần hang chưa có lối thì mọi thứ đổi khác ra sao?
Điều đầu tiên người mới cảm nhận là bóng tối. Tắt đèn trên mũ đi một phút, bạn sẽ không thấy bàn tay mình đặt trước mắt. Không có ánh trăng, không có ánh sao, không có gì cả. Mắt người không quen được với thứ tối tuyệt đối đó, dù bạn chờ bao lâu.
Điều thứ hai là nền hang. Bạn sẽ leo qua những khối đá sập to bằng cái tủ, lội qua những đoạn nước ngang đùi, có khi phải bò qua khe chỉ vừa người. Mỗi bước chân phải tìm chỗ đặt, vì đá có thể lăn, bùn có thể sâu hơn bạn nghĩ.
Điều thứ ba là không gian đánh lừa giác quan. Trong một sảnh hang lớn, đèn mũ chỉ chiếu được một quầng nhỏ, bạn không biết vách bên kia cách mình hai chục mét hay hai trăm mét. Âm thanh dội lại làm khó đoán hướng. Rất nhiều người tưởng mình nhớ đường, đến lúc quay ra mới thấy mọi khối đá trông giống hệt nhau.
Đó là lý do người đi hang có kinh nghiệm luôn đi theo người dẫn quen hang đó, và luôn có người đi chặn sau cùng để không ai bị bỏ lại.
Đi hang thật cần mang theo những gì?
Trong giới đi hang có một nguyên tắc rất quen: mỗi người mang ít nhất ba nguồn sáng độc lập. Đèn chính trên mũ, một đèn dự phòng, và thêm một đèn nữa cùng pin thay. Nghe có vẻ thừa, nhưng đèn hỏng trong hang là chuyện thường, và không có đèn thì bạn không thể tự đi tiếp hay quay ra.
Mũ bảo hộ là bắt buộc, không phải để cho đẹp ảnh. Trần hang thấp bất ngờ, và chỉ một lần cúi người không kịp là đủ để chảy máu đầu. Găng tay giúp bạn bám đá mà không bị cứa tay. Giày phải có đế bám tốt, chịu được nước, ôm cổ chân.
Quần áo nên là loại khô nhanh. Hang ở miền Trung nước ta thường mát quanh năm, nhưng người ướt sũng ngồi nghỉ lâu trong gió lùa thì vẫn có thể lạnh run. Thêm vào đó là nước uống, đồ ăn năng lượng, túi đựng rác mang ra ngoài, và bộ sơ cứu cơ bản do trưởng đoàn giữ.
Những đoàn đi sâu nhiều ngày còn mang dây, đai, thiết bị leo, lều, bếp. Những thứ đó không phải để bạn tự mua rồi tự mang vào, mà là phần việc của đơn vị tổ chức có chuyên môn.
Vì sao phải đi cùng đơn vị được cấp phép?
Ở Việt Nam, những hang lớn và đẹp thường nằm trong vườn quốc gia hoặc khu bảo tồn. Muốn vào phần hang chưa mở cho du lịch đại trà thì phải đi qua đơn vị được cơ quan quản lý cho phép tổ chức, có hướng dẫn viên được huấn luyện và có phương án cứu hộ.
Lý do đầu tiên là an toàn. Người dẫn quen hang biết đoạn nào hay ngập khi mưa, biết chỗ nào đá yếu, biết đường thoát nếu có sự cố. Họ cũng có liên lạc với bên ngoài và có quy trình khi có người bị thương.
Lý do thứ hai là bảo vệ hang. Một hang động mất hàng chục nghìn năm, có khi lâu hơn nhiều, để tạo nên những khối thạch nhũ mà một bàn tay vô ý có thể làm gãy trong một giây. Số người vào hang được giới hạn để hang không bị giẫm nát.
Mình nói thẳng: tự rủ nhau vào một hang lạ chỉ vì thấy ảnh đẹp trên mạng là cách nhanh nhất để biến chuyến đi thành một cuộc tìm kiếm cứu nạn.
Người mới nên bắt đầu đi hang như thế nào?
Bậc đầu tiên hợp lý là những tour hang trong ngày có đoạn lội nước, bò khe ngắn, đi cùng hướng dẫn viên. Bạn sẽ được đội mũ đèn, được dạy cách bước, cách bám, và quan trọng nhất là biết mình có thích bóng tối và không gian hẹp hay không.
Có người vào đến đoạn khe hẹp thì tim đập loạn, khó thở, muốn quay ra ngay. Đó không phải là yếu đuối, đó là cơ thể đang cho bạn một thông tin. Biết sớm ở một tour ngắn tốt hơn nhiều so với biết muộn ở ngày thứ hai của một chuyến đi sâu.
Song song với đó là thể lực. Đi hang nhiều ngày đòi hỏi bạn đeo ba lô leo trèo liên tục, chân tay đều mỏi. Những đơn vị tổ chức đàng hoàng thường hỏi kỹ về sức khoẻ và thể lực, có khi yêu cầu bạn đã từng đi bộ đường dài trước đó. Đừng nói dối ở phần này.
Cuối cùng là thái độ. Người đi hang giỏi không phải người đi nhanh nhất, mà là người lắng nghe hướng dẫn, biết nói ra khi mình mệt và biết dừng lại đúng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Thám hiểm hang có cần biết bơi không?
Nhiều tour hang có đoạn lội hoặc bơi qua hồ ngầm, thường có áo phao đi kèm. Biết bơi vẫn là một lợi thế lớn vì giúp bạn bình tĩnh khi chân không chạm đáy. Hãy hỏi đơn vị tổ chức trước xem hành trình có đoạn bơi hay không.
Trẻ em có đi thám hiểm hang được không?
Mỗi tour có giới hạn tuổi riêng do đơn vị tổ chức đặt ra dựa trên độ khó. Với trẻ nhỏ, các hang du lịch có lối đi sẵn là lựa chọn hợp lý hơn. Phần hang hoang sơ đòi hỏi sức bền và sự tự chủ mà nhiều bạn nhỏ chưa có.
Trong hang có thiếu không khí không?
Phần lớn hang lớn thông với bên ngoài nên không khí lưu chuyển được. Tuy vậy, một số hang hoặc khe sâu có thể tích khí xấu hoặc thiếu ô xy. Đây là một lý do quan trọng để chỉ đi những hang đã được khảo sát và có người dẫn hiểu rõ hang.
Mùa nào đi hang ở miền Trung là hợp lý?
Các tour hang thường mở vào mùa khô và đóng vào mùa mưa lũ, vì nước trong hang có thể dâng rất nhanh. Lịch cụ thể mỗi năm do đơn vị quản lý quyết định theo thời tiết. Bạn nên xem lịch chính thức thay vì tự chọn ngày.
Người sợ không gian hẹp có nên thử đi hang không?
Có thể thử ở mức nhẹ, với một tour ngắn có lối thoát dễ và người dẫn biết trước tình trạng của bạn. Đừng ép mình vào khe hẹp chỉ vì cả đoàn đều đi. Nói rõ nỗi sợ với hướng dẫn viên ngay từ đầu là việc khôn ngoan.
