Không nên tự ý vào hang lạ vì bạn không biết bên trong có gì: nước có thể dâng sau mưa ở đầu nguồn, lối rẽ có thể làm bạn lạc, không khí ở khe sâu có thể thiếu ô xy, và chỉ một chiếc đèn hỏng là đủ để bạn kẹt lại trong bóng tối tuyệt đối. Hang chưa được khảo sát là nơi mọi sai lầm đều bị phóng đại.
Chào bạn, đây là Nhà Thám Hiểm. Đi phượt vùng núi đá vôi, rất nhiều người từng đứng trước một cửa hang lạ, nghe gió lạnh thổi ra và thấy tò mò. Tập này mình nói thẳng vì sao cái tò mò đó cần được dừng ở cửa hang, và nên làm gì thay vào đó.
Lạc trong hang dễ hơn bạn tưởng
Đi vào thì dễ, vì phía trước luôn có một lối duy nhất mình đang nhìn. Quay ra mới khó, vì lúc đó bạn nhìn ngược lại và mọi chỗ rẽ đều trông khác. Một ngã ba mà lúc vào bạn không để ý, lúc ra có thể thành hai lối giống hệt nhau.
Trong hang không có mặt trời, không có tiếng xe, không có gì để định hướng. Đèn mũ chỉ chiếu được một quầng nhỏ. Điện thoại thì không có sóng và định vị cũng không hoạt động trong lòng núi.
Người đi hang có kinh nghiệm luôn quay đầu nhìn lại ở mỗi chỗ rẽ để nhớ cảnh theo chiều về. Các đoàn khảo sát còn đánh dấu đường theo cách không làm hại hang. Người mới tự đi thì gần như không làm những việc đó.
Thêm nữa, ai đã lạc thì thường hoảng, mà hoảng thì đi nhanh hơn, đi nhanh thì càng lạc sâu.
Nước dâng: mối nguy không báo trước
Nhiều hang là đường đi của sông ngầm. Nước trong hang không chỉ phụ thuộc vào trời ở chỗ bạn đứng, mà vào mưa trên cả một vùng núi rộng phía trên. Trời ở cửa hang nắng đẹp không có nghĩa là trong hang an toàn.
Khi mưa lớn ở đầu nguồn, nước có thể dâng trong hang nhanh và mạnh, lấp kín những đoạn thấp, biến đoạn bạn vừa lội qua thành một ống nước đầy. Lúc đó con đường về bị cắt.
Người quen hang biết đọc những dấu hiệu như vệt bùn trên vách, rác cây kẹt trên cao, cát mịn đọng trên gờ đá. Những dấu hiệu đó cho biết nước từng lên tới đâu. Người lạ thường đi qua mà không nhìn thấy.
Đây là lý do các tour hang thường đóng vào mùa mưa lũ, và lý do người dẫn đường theo dõi dự báo cả vùng trước khi cho đoàn vào.
Không khí, đá rơi và những mối nguy âm thầm
Hang lớn thông gió thường có không khí bình thường. Nhưng ở những khe sâu, hốc thấp, hay hang có nhiều chất hữu cơ phân huỷ, không khí có thể nghèo ô xy hoặc tích khí cacbonic. Bạn không ngửi thấy gì, chỉ thấy thở gấp, đau đầu, chóng mặt.
Đá trên trần và vách hang có thể bong ra. Một viên đá nhỏ rơi từ trên cao xuống cũng đủ gây chấn thương đầu nếu không đội mũ. Những đống đá lớn trên nền hang cũng có thể lăn khi bạn trèo lên.
Còn có những thứ bạn không nghĩ tới như hố sâu bị che bởi bóng tối, nền đá trơn có lớp bùn mỏng, nước lạnh làm cơ thể mất nhiệt khi phải ngâm lâu.
Trong một hang đã được khảo sát, những điểm này được biết trước và có cách tránh. Trong hang lạ, bạn gặp chúng lần đầu cùng lúc với việc phải xử lý chúng.
Một chiếc đèn hỏng có thể thay đổi tất cả
Đi phượt mà gặp hang, phần lớn người ta chỉ có đèn điện thoại hoặc một cây đèn pin. Pin cạn, đèn rơi xuống nước, điện thoại tắt vì lạnh, chỉ cần một trong những chuyện đó là bạn ở trong bóng tối tuyệt đối.
Trong bóng tối đó, bạn không thể đi tiếp mà cũng không thể quay ra một cách an toàn. Bò mò mẫm trên nền đá lổn nhổn là cách nhanh nhất để ngã, gãy chân, hoặc lạc sâu hơn.
Đó là lý do người đi hang mang ít nhất ba nguồn sáng độc lập cho mỗi người. Nghe có vẻ nhiều, nhưng ai từng tắt hết đèn trong hang dù chỉ một phút thì sẽ hiểu ngay.
Và điều quan trọng nhất, thứ mà người tự ý vào hang gần như không bao giờ có, là một người ở bên ngoài biết chính xác bạn vào hang nào, lúc mấy giờ, và khi nào phải báo cứu hộ nếu bạn chưa ra.
Gặp một cửa hang lạ thì nên làm gì?
Hãy đứng ở cửa hang, nơi còn ánh sáng tự nhiên, và ngắm. Chụp ảnh từ bên ngoài, ghi lại vị trí nếu bạn muốn. Cảm giác gió lạnh thổi ra từ lòng núi đã là một trải nghiệm đáng nhớ rồi.
Nếu bạn thật sự muốn biết bên trong, hãy hỏi người dân địa phương và cơ quan quản lý khu vực đó. Có thể hang đã có tour được cấp phép, có thể hang nằm trong khu bảo tồn cấm vào, có thể hang chưa từng được khảo sát.
Nếu hang chưa từng được ai khảo sát, việc vào đó là công việc của các đoàn khảo sát có chuyên môn và có giấy phép, không phải việc của một nhóm bạn đi phượt cuối tuần.
Lòng tò mò là động lực của mọi chuyến thám hiểm. Nhưng nhà thám hiểm thật sự là người muốn quay về để kể lại, chứ không phải người được người khác đi tìm.
Câu hỏi thường gặp
Đi vào cửa hang vài chục mét có sao không?
Phần cửa hang còn ánh sáng thường ít nguy hiểm hơn, nhưng vẫn có đá rơi, nền trơn và hố sâu. Khi ánh sáng tự nhiên không còn chiếu tới thì bạn đã ở trong vùng nguy hiểm thật. Hãy dừng trước điểm đó.
Nếu bị lạc trong hang thì nên làm gì?
Dừng lại, giữ bình tĩnh, tắt bớt đèn để tiết kiệm pin, ở yên một chỗ an toàn khỏi đường nước. Đi lung tung làm bạn lạc sâu hơn và khó tìm hơn. Đó cũng là lý do phải để lại thông tin cho người ở ngoài trước khi vào.
Làm sao biết một hang có nằm trong khu bảo tồn không?
Hãy hỏi ban quản lý vườn quốc gia, kiểm lâm hoặc chính quyền địa phương. Nhiều hang ở nước ta nằm trong khu bảo vệ, vào khi chưa được phép là vi phạm quy định. Người dân địa phương thường biết rõ khu nào được vào.
Có nên mang trẻ con vào hang lạ cho biết không?
Không nên. Trẻ nhỏ dễ ngã, dễ hoảng trong bóng tối và không tự xử lý được khi có sự cố. Với trẻ em, hang du lịch có lối đi và đèn sẵn là lựa chọn đúng.
Vì sao điện thoại không dùng được để gọi cứu trong hang?
Sóng điện thoại không xuyên qua được lớp đá dày nhiều chục mét, nên chỉ cần vào sâu một đoạn là mất sóng. Định vị vệ tinh cũng không hoạt động trong lòng núi. Đừng tính chuyện gọi cứu hộ từ trong hang.
