Ngày nay, phần lớn khách đi Nam Cực bằng tàu thám hiểm xuất phát từ mũi phía nam của châu Mỹ, vượt eo biển Drake trong khoảng hai ngày, vào mùa hè của Nam bán cầu, từ khoảng tháng mười một tới tháng ba. Mọi chuyến đi phải tuân theo những quy định bảo vệ môi trường rất chặt chẽ, dựa trên Hiệp ước Nam Cực ký năm một nghìn chín trăm năm mươi chín.
Chào bạn, đây là Nhà Thám Hiểm. Hơn một trăm năm trước, đặt chân lên Nam Cực là chuyện của những đoàn thám hiểm liều mạng. Hôm nay, người bình thường cũng có thể tới, nếu chuẩn bị kỹ. Tập này mình kể đường đi, những thử thách vẫn còn nguyên, và vì sao đây là nơi mà khách phải ứng xử cẩn thận hơn bất cứ đâu.
Hiệp ước Nam Cực: một lục địa dành cho hoà bình và khoa học
Nam Cực không thuộc chủ quyền riêng của một nước nào theo cách mà các lục địa khác được chia. Ngày một tháng mười hai năm một nghìn chín trăm năm mươi chín, mười hai quốc gia ký Hiệp ước Nam Cực tại Washington, và hiệp ước có hiệu lực từ năm một nghìn chín trăm sáu mươi mốt. Về sau có thêm nhiều nước tham gia.
Tinh thần chính của hiệp ước là dành Nam Cực cho mục đích hoà bình và nghiên cứu khoa học, cấm các hoạt động quân sự, khuyến khích các nước chia sẻ kết quả nghiên cứu.
Năm một nghìn chín trăm chín mươi mốt, các nước thành viên ký thêm một nghị định thư về bảo vệ môi trường, coi Nam Cực là khu bảo tồn thiên nhiên và cấm khai thác khoáng sản. Từ đó, mọi hoạt động, kể cả du lịch, đều phải được đánh giá tác động và tuân theo quy định.
Với khách du lịch, điều này có nghĩa là bạn không thể tự đi tới Nam Cực như đi một chuyến phượt. Chuyến đi phải qua những đơn vị tổ chức được cơ quan có thẩm quyền của nước họ cho phép và chịu những quy định nghiêm ngặt.
Eo biển Drake: hai ngày thử thách đầu tiên
Con đường phổ biến nhất bắt đầu từ thành phố cực nam của Argentina. Từ đó, tàu đi về phía nam qua eo biển Drake, vùng biển nằm giữa mũi cực nam châu Mỹ và bán đảo Nam Cực.
Eo biển Drake nổi tiếng là một trong những vùng biển dữ dội nhất thế giới. Ở đây gió và dòng hải lưu chạy vòng quanh Nam Cực không bị đất liền nào chặn lại, sóng có thể rất lớn. Có chuyến đi êm như hồ, có chuyến tàu chòng chành suốt hai ngày.
Say sóng là chuyện rất thường gặp. Nhân viên y tế trên tàu thường hướng dẫn cách phòng say. Người hay say nên hỏi bác sĩ trước chuyến đi về cách phòng phù hợp với mình, nằm nghỉ ở khoang giữa tàu, nhìn về đường chân trời khi lên boong, và luôn bám tay vịn khi đi lại.
Tàu đi Nam Cực thường là tàu nhỏ hoặc vừa, được gia cố để đi giữa băng. Tàu nhỏ chòng chành hơn nhưng dễ đổ bộ hơn, vì số người lên bờ cùng lúc tại mỗi điểm bị giới hạn.
Một ngày đổ bộ lên băng diễn ra thế nào?
Tàu không cập bến như ở cảng. Khách mặc áo phao, xuống những chiếc xuồng cao su nhỏ, rồi được đưa vào bờ đá hay bãi tuyết. Mỗi lần đổ bộ chỉ một nhóm người, thời gian giới hạn, theo đúng lối đi mà nhân viên đã đánh dấu.
Trước khi lên xuồng và sau khi quay về tàu, ủng của mọi người được cọ rửa và khử trùng. Việc này để không mang hạt giống, đất, vi sinh vật lạ từ nơi khác vào Nam Cực, hay mang từ điểm này sang điểm khác.
Thời tiết quyết định tất cả. Gió lên, sương mù xuống, băng trôi chắn lối là kế hoạch đổ bộ bị huỷ ngay. Trưởng đoàn có toàn quyền quyết định, và một chuyến đi có thể có những ngày chỉ ngắm từ boong tàu.
Nguy hiểm ở đây là thật. Nước biển lạnh tới mức rơi xuống mà không có áo phao và cứu kịp thời có thể nguy đến tính mạng rất nhanh. Bệnh viện gần nhất cách hàng nghìn cây số. Chính vì vậy các quy định an toàn trên tàu không phải để cho có.
Luật ứng xử với chim cánh cụt và hải cẩu
Ở Nam Cực, động vật hoang dã thường không sợ người, có khi chim cánh cụt lạch bạch đi ngang ngay trước mặt. Nhưng quy định yêu cầu khách giữ khoảng cách tối thiểu với động vật, không được chủ động lại gần, không chặn đường đi của chúng.
Nếu một con chim cánh cụt tự đi về phía bạn, hãy đứng yên hoặc lùi lại, nhường đường. Đường mòn mà chim cánh cụt đi ra biển có tên gọi riêng là đường cao tốc chim cánh cụt, và người phải tránh khỏi đó.
Tuyệt đối không cho ăn, không chạm, không ngồi hay nằm xuống cạnh đàn chim. Không nhặt đá, lông chim, vỏ sò hay bất cứ thứ gì mang về làm kỷ niệm. Không để lại thứ gì, kể cả mẩu bánh nhỏ.
Hải cẩu nằm phơi nắng trên bãi trông lười biếng nhưng có thể lao tới rất nhanh khi bị làm phiền. Hãy giữ khoảng cách và nghe theo hướng dẫn viên.
Người Việt muốn đi Nam Cực cần chuẩn bị gì?
Trước hết là thời gian và thủ tục. Chuyến đi thường kéo dài hơn mười ngày, cộng thêm các chặng bay dài. Bạn cần tìm hiểu thị thực của các nước quá cảnh và nước nơi tàu xuất phát, và đọc kỹ điều kiện của đơn vị tổ chức.
Thứ hai là bảo hiểm và sức khoẻ. Nhiều đơn vị yêu cầu khách có bảo hiểm du lịch bao gồm sơ tán y tế, vì đưa một người bệnh từ Nam Cực về đất liền vô cùng khó khăn. Người có bệnh mạn tính nên khám bác sĩ trước và mang đủ thuốc theo đơn.
Thứ ba là trang bị. Nhiều đơn vị cho mượn ủng cao su và áo khoác ngoài, nhưng bạn cần tự chuẩn bị các lớp áo bên trong giữ ấm, găng tay, mũ, kính râm chống chói vì ánh nắng phản chiếu trên băng rất mạnh, và kem chống nắng.
Cuối cùng là tâm thế. Nam Cực không chiều theo lịch trình của bất cứ ai. Đi với tâm thế của một vị khách khiêm tốn, sẵn sàng chờ đợi, sẵn sàng bỏ một điểm đến vì thời tiết, bạn sẽ có một chuyến đi trọn vẹn và an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Có thể bay thẳng tới Nam Cực thay vì đi tàu không?
Có những chuyến bay tới một số đường băng ở Nam Cực, chủ yếu phục vụ nghiên cứu và một số ít chuyến du lịch đặc biệt. Phần lớn khách du lịch vẫn đi bằng tàu vì đó là cách phổ biến và linh hoạt nhất.
Mùa nào đi Nam Cực thì đẹp nhất?
Mùa du lịch chỉ diễn ra trong mùa hè của Nam bán cầu, khoảng từ tháng mười một tới tháng ba. Đầu mùa có nhiều băng tuyết hơn, giữa mùa là lúc chim cánh cụt con nở, cuối mùa có thể thấy nhiều cá voi.
Hiệp ước Nam Cực có những nước nào ký đầu tiên?
Mười hai quốc gia ký hiệp ước năm một nghìn chín trăm năm mươi chín là những nước có hoạt động khoa học ở Nam Cực trong Năm Vật lý Địa cầu Quốc tế trước đó. Về sau, nhiều quốc gia khác tham gia thêm.
Trên tàu đi Nam Cực có bác sĩ không?
Các tàu thám hiểm đàng hoàng thường có bác sĩ và phòng y tế nhỏ. Tuy vậy, khả năng xử lý bệnh nặng rất hạn chế vì xa đất liền, nên khách cần chuẩn bị sức khoẻ và bảo hiểm sơ tán y tế.
Có được mang đá hay lông chim ở Nam Cực về làm kỷ niệm không?
Không. Quy định bảo vệ môi trường cấm lấy bất cứ thứ gì từ Nam Cực, kể cả đá, lông chim, vỏ sò. Kỷ niệm duy nhất bạn nên mang về là ảnh chụp và những gì mình được thấy.
