Cả đoàn trên tàu Endurance sống sót vì Shackleton nhanh chóng đổi mục tiêu từ băng qua châu Nam Cực sang đưa mọi người về nhà, rồi giữ cho đoàn có việc làm, có kỷ luật và có hy vọng suốt gần hai năm. Con tàu thì mất, chuyến thám hiểm thì thất bại, nhưng không ai trong số những người trên tàu phải bỏ mạng.
Chào bạn, đây là Nhà Thám Hiểm. Nếu tập trước là chuyện về chuẩn bị, thì tập này là chuyện về những gì xảy ra khi mọi chuẩn bị đều đổ vỡ. Mình sẽ kể theo từng chặng, vì mỗi chặng có một quyết định đáng để bạn dừng lại nghĩ.
Kế hoạch ban đầu và con tàu mắc kẹt
Ernest Shackleton là nhà thám hiểm người Anh gốc Ireland, từng tham gia các chuyến đi Nam Cực trước đó. Năm một nghìn chín trăm mười bốn, ông dẫn một đoàn với tham vọng lớn: lần đầu tiên đi bộ băng ngang toàn bộ châu Nam Cực, từ biển Weddell sang biển Ross. Tàu Endurance chở nhóm chính, một nhóm khác đi từ phía bên kia để đặt kho lương.
Endurance rời đảo Nam Georgia vào cuối năm một nghìn chín trăm mười bốn, tiến vào biển Weddell, nơi băng trôi dày đặc. Đầu năm một nghìn chín trăm mười lăm, tàu bị băng bao quanh và không thể thoát ra. Đoàn đành sống trên con tàu bất động, trôi theo khối băng suốt nhiều tháng mùa đông vùng cực.
Băng không đứng yên. Các tảng băng xô vào nhau, ép lên thân tàu từng chút một. Cuối năm đó, áp lực nghiền nát thân gỗ, đoàn phải bỏ tàu, dựng trại ngay trên mặt băng. Không lâu sau, Endurance chìm hẳn xuống biển.
Hai mươi tám người đứng trên băng nhìn con tàu duy nhất có thể đưa họ về chìm dần.
Quyết định đổi mục tiêu: từ thành tích sang sống sót
Điều đáng học nhất ở Shackleton là ông buông mục tiêu cũ rất dứt khoát. Không còn chuyện băng qua lục địa, không còn chuyện cứu vãn danh tiếng. Chỉ còn một nhiệm vụ: đưa mọi người về. Từ đó, mọi quyết định đều được đo bằng câu hỏi điều này có giúp cả đoàn sống không.
Ông bắt mọi người bỏ bớt đồ đạc cá nhân, chỉ giữ thứ cần cho sống còn. Có giai thoại kể ông tự tay vứt cả những đồng tiền vàng và cuốn sách quý trước mặt cả đoàn để làm gương. Chi tiết cụ thể có thể được kể khác nhau, nhưng tinh thần thì rõ ràng: nhẹ thì mới sống được.
Ông cũng chú ý đến tinh thần từng người. Những người dễ gây chia rẽ được ông giữ ở gần lều mình. Việc trong ngày được chia đều, bữa ăn giữ giờ giấc, có lúc cả đoàn còn đá bóng và hát trên băng. Người mất nhịp sinh hoạt rất nhanh mất luôn ý chí.
Đây là bài học khó nhất cho người đi hiểm hôm nay: biết lúc nào phải bỏ đỉnh núi để chuyển hẳn sang trở về. Chần chừ là thứ đắt nhất ở nơi hiểm.
Từ tảng băng trôi tới đảo Voi
Đoàn sống trên các tảng băng trôi nhiều tháng, chờ băng đưa họ trôi về phía có đất. Khi băng bắt đầu vỡ, họ xuống ba chiếc thuyền cứu sinh kéo theo từ tàu, chèo và căng buồm giữa biển lạnh đầy băng. Sau nhiều ngày ướt sũng, thiếu ngủ, họ đặt chân lên đảo Voi vào tháng tư năm một nghìn chín trăm mười sáu.
Đảo Voi là một hòn đảo đá trơ trụi, gió dữ, gần như không có tàu nào qua lại. Đặt chân lên đất liền lần đầu sau hơn một năm là niềm vui lớn, nhưng ở lại đó thì không ai tìm thấy họ. Shackleton hiểu rằng phải có người đi cầu cứu.
Nơi có người gần nhất mà gió và dòng biển cho phép tới là các trạm săn cá voi trên đảo Nam Georgia, cách hơn một nghìn ba trăm cây số qua một trong những vùng biển dữ nhất hành tinh. Phương tiện duy nhất là chiếc thuyền cứu sinh James Caird, dài chưa tới bảy mét.
Hai mươi hai người ở lại đảo Voi, lật hai chiếc thuyền còn lại làm mái che, sống bằng thịt hải cẩu và chim cánh cụt. Sáu người lên thuyền ra khơi.
Chuyến thuyền James Caird và cuộc vượt núi Nam Georgia
Sáu người trên James Caird lênh đênh khoảng hai tuần giữa sóng lớn, nước đóng băng trên thân thuyền đến mức phải liên tục đập băng để thuyền không lật. Người dẫn đường là thuyền trưởng Frank Worsley, xác định vị trí bằng cách ngắm mặt trời trong những khoảnh khắc hiếm hoi mây hé ra. Chỉ cần lệch hướng một chút là họ trôi ra đại dương mênh mông.
Họ tới được Nam Georgia, nhưng lại cập vào bờ phía nam, trong khi các trạm săn cá voi nằm ở bờ bắc. Thuyền đã hư, người đã kiệt. Shackleton cùng Worsley và Tom Crean quyết định đi bộ băng qua những dãy núi phủ băng giữa đảo, nơi trước đó chưa ai vượt qua.
Ba người đi liền khoảng một ngày rưỡi, gần như không ngủ, có lúc ngồi lên dây thừng trượt xuống sườn tuyết vì không còn thời gian tìm đường khác. Họ tới trạm săn cá voi Stromness trong bộ dạng mà người ở trạm suýt không nhận ra là người.
Sau vài lần thất bại vì băng chặn, Shackleton cuối cùng đón được toàn bộ hai mươi hai người ở đảo Voi vào cuối tháng tám năm một nghìn chín trăm mười sáu, nhờ một con tàu kéo của Chile. Không ai trong số những người ở đó thiệt mạng.
Phần câu chuyện ít được kể và con tàu dưới đáy biển
Câu chuyện thường dừng ở chỗ mọi người đều sống sót, nhưng đó là đoàn trên tàu Endurance. Nhóm hỗ trợ đi từ phía biển Ross để đặt kho lương thì gặp hoạn nạn riêng, và có ba người thiệt mạng. Kể đầy đủ thì mới công bằng với những người đã đi đặt kho cho một đoàn không bao giờ tới.
Shackleton mất năm một nghìn chín trăm hai mươi hai, ngay trên đảo Nam Georgia, khi đang bắt đầu một chuyến đi khác. Ông được chôn ở đó, gần nơi từng là cánh cửa cứu sống cả đoàn.
Còn con tàu Endurance nằm yên dưới đáy biển Weddell gần một thế kỷ. Năm hai nghìn không trăm hai mươi hai, một đoàn khảo sát dùng thiết bị lặn không người lái tìm thấy xác tàu ở độ sâu khoảng ba nghìn mét. Nhờ nước lạnh và không có loài sinh vật ăn gỗ, thân tàu còn khá nguyên, tên tàu vẫn đọc được trên đuôi.
Nếu một ngày bạn bị kẹt ở đâu đó, dù chỉ là mắc mưa trong rừng một đêm, hãy nhớ đoàn Endurance. Họ sống sót không phải vì may, mà vì mỗi ngày đều có người quyết định đúng một việc nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Đoàn trên tàu Endurance có bao nhiêu người?
Có hai mươi tám người trên tàu Endurance. Tất cả đều trở về sau gần hai năm, kể cả hai mươi hai người chờ cứu ở đảo Voi.
Shackleton có đạt mục tiêu băng qua Nam Cực không?
Không. Tàu bị kẹt và chìm trước khi đoàn kịp lên lục địa, nên chuyến đi bộ băng qua Nam Cực không diễn ra. Người ta nhớ đến ông vì cuộc sống sót chứ không vì thành tích ban đầu.
Vì sao không chờ cứu ở đảo Voi mà phải ra khơi?
Đảo Voi nằm xa các tuyến tàu và không ai biết đoàn đang ở đó, nên chờ nghĩa là có thể không bao giờ được tìm thấy. Mùa đông lại sắp tới, lương thực có hạn, buộc phải có người đi báo tin.
Xác tàu Endurance có được trục vớt không?
Không. Xác tàu nằm trong vùng được bảo vệ theo các thoả thuận về Nam Cực, nên chỉ được ghi hình và khảo sát, không được đụng chạm hay lấy hiện vật.
Câu chuyện Shackleton dạy gì cho người đi hiểm bình thường?
Nó dạy cách đổi mục tiêu thật nhanh khi tình hình thay đổi, giữ nhịp sinh hoạt và tinh thần cả nhóm, và không bao giờ bỏ ai lại. Những việc đó áp dụng được cả khi bạn chỉ bị kẹt một đêm trên núi.
