Báo lộ trình là để lại cho một người tin cậy ở nhà bản kế hoạch của chuyến đi: đi đâu, theo đường nào, với ai, mang gì, khi nào về, và nếu quá một mốc giờ đã hẹn mà chưa có tin thì họ phải gọi ai. Nghe rất đơn giản, nhưng trong rất nhiều vụ tìm người lạc, thứ quyết định sống chết là đội cứu hộ biết sớm hay muộn và biết tìm ở đâu.
Chào bạn, đây là Nhà Thám Hiểm. Hôm nay mình nói về một thói quen không tốn đồng nào, không nặng một gam nào trong ba lô, mà người đi rừng lâu năm nào cũng làm. Mình sẽ đi qua từng dòng nên có trong bản báo lộ trình và vì sao có dòng đó.
Vì sao một tờ giấy lại quan trọng hơn cả túi cứu thương?
Hãy hình dung bạn trẹo chân ở một khe suối, điện thoại mất sóng. Bạn có đủ nước, đủ áo ấm, nhưng không ai biết bạn ở đó. Người nhà nghĩ bạn còn vui chơi, bạn bè tưởng bạn đã về. Một ngày, rồi hai ngày trôi qua trước khi có người thấy lạ.
Giờ đổi lại. Bạn đã hẹn với em gái là sáu giờ chiều chủ nhật phải nhắn tin, quá tám giờ chưa thấy thì gọi cứu hộ và đọc cho họ tên tuyến đường. Tối chủ nhật, đội cứu hộ đã có trong tay điểm xuất phát, hướng đi và thời điểm bạn lẽ ra phải tới mỗi chặng.
Khác biệt giữa hai tình huống không nằm ở kỹ năng của bạn, mà ở chỗ thế giới bên ngoài có biết bạn đang cần giúp hay không. Thời gian chờ được tìm thấy càng ngắn, cơ hội càng lớn, nhất là khi trời lạnh hoặc bạn bị thương.
Trong câu chuyện hang Tham Luang mà mình từng kể, chiếc xe đạp ở cửa hang đã làm đúng việc của một bản báo lộ trình, dù không ai cố ý. Bạn đừng trông vào sự may mắn đó.
Bản báo lộ trình nên có những dòng nào?
Dòng đầu tiên là nơi xuất phát và nơi kết thúc, càng cụ thể càng tốt: tên bản, tên điểm gửi xe, tên tuyến. Nếu đi theo tour thì ghi tên đơn vị tổ chức, tên trưởng đoàn và số điện thoại của họ. Đó là đầu mối người ở nhà gọi trước tiên.
Dòng thứ hai là đường đi dự kiến và các điểm dừng qua đêm, kèm ngày giờ. Nếu có phương án đổi đường khi gặp mưa hay suối lớn, ghi luôn phương án đó. Nhiều cuộc tìm kiếm mất cả ngày vì người lạc đã rẽ sang lối phụ mà không ai biết.
Dòng thứ ba là danh sách người đi cùng, số điện thoại của từng người, và màu áo, màu ba lô, màu lều. Nghe có vẻ thừa, nhưng đội tìm kiếm từ trên cao hay từ xa nhận ra một chấm cam giữa rừng nhanh hơn rất nhiều khi họ biết trước là phải tìm màu cam.
Dòng thứ tư là trang bị quan trọng: có mang đèn, áo giữ nhiệt, nước, thức ăn dự phòng cho mấy ngày, có thiết bị định vị vệ tinh hay sạc dự phòng không. Thông tin này giúp cứu hộ ước lượng bạn trụ được bao lâu và nên dồn sức tìm ở đâu.
Giờ báo động đặt thế nào cho đúng?
Giờ báo động là mốc mà nếu tới lúc ấy người ở nhà chưa nhận được tin của bạn, họ sẽ gọi cứu hộ, không chờ thêm, không ngại làm phiền. Nó khác với giờ dự kiến về. Thường người ta đặt giờ báo động lùi sau giờ về vài tiếng để chừa chỗ cho chuyện xe hỏng hay đường trơn.
Lùi bao nhiêu là vừa thì tuỳ nơi. Đi một ngày ở đồi thấp gần thành phố có thể lùi ba bốn tiếng. Đi nhiều ngày ở vùng núi cao, nơi đêm lạnh thật sự nguy hiểm, nên đặt sát hơn, và chọn mốc rơi vào ban ngày để cứu hộ còn kịp xuất phát khi trời sáng.
Sai lầm hay gặp nhất là đặt giờ báo động rồi về tới nơi quên nhắn. Người ở nhà gọi cứu hộ thật, cả đội lên đường trong khi bạn đang ngồi ăn tối. Hãy coi việc nhắn tin báo đã về an toàn là bước cuối cùng của chuyến đi, quan trọng như cởi giày.
Sai lầm ngược lại là người ở nhà ngại làm to chuyện nên cứ chờ thêm. Bạn phải dặn họ rõ ràng: quá giờ là gọi, mình chịu trách nhiệm nếu đó là báo động nhầm.
Chọn ai ở nhà để gửi?
Người nhận nên là người chắc chắn có mặt và cầm điện thoại vào khung giờ báo động, không đi cùng chuyến, và đủ bình tĩnh để làm theo hướng dẫn.
Gửi bằng văn bản chứ đừng chỉ nói miệng. Tin nhắn hay tờ giấy dán ở tủ lạnh đều được, miễn là người nhận đọc lại được từng chữ khi cần đọc cho tổng đài. Lúc lo lắng, người ta quên rất nhiều thứ đã nghe.
Ghi sẵn cho họ số cần gọi. Ở Việt Nam, một một bốn là số cứu nạn cứu hộ, một một năm là cấp cứu y tế. Nếu đi theo đơn vị tổ chức thì gọi trưởng đoàn hoặc văn phòng đơn vị trước, vì họ thường có liên lạc với chính quyền và lực lượng tại chỗ.
Nếu đi xa ở nước ngoài, ghi thêm số khẩn cấp của nước đó và số của cơ quan đại diện Việt Nam tại nước đó, tra sẵn trước khi đi.
Đổi kế hoạch giữa đường thì sao?
Đi rừng hiếm khi đúng y kế hoạch. Mưa làm suối dâng, có người mệt, có lối tắt hấp dẫn. Đổi kế hoạch không sai, sai là đổi mà không ai biết. Mỗi lần có sóng, hãy nhắn một dòng ngắn cho người ở nhà: đang ở đâu, đổi sang hướng nào, giờ báo động mới là mấy giờ.
Nếu không có sóng, có thể nhờ người dân ở bản cuối cùng hoặc trạm kiểm lâm ghi lại hướng đi của nhóm. Ở nhiều khu bảo tồn, việc khai báo ở trạm khi vào và khi ra vốn là quy định, và bạn nên làm cho nghiêm túc.
Còn một nguyên tắc nữa: khi đã báo một tuyến, đừng tự ý thử một tuyến chưa ai biết, nhất là khi trời sắp tối. Phần lớn người lạc mà mình từng đọc tới đều bắt đầu bằng câu chắc là đường này cũng ra.
Lần tới trước khi xỏ giày, bạn thử tự hỏi: nếu tối nay mình không về, có ai biết phải tìm mình ở đâu không.
Câu hỏi thường gặp
Đi theo tour có cần tự báo lộ trình không?
Vẫn nên. Đơn vị tổ chức có kế hoạch của họ, nhưng người nhà bạn thì không. Gửi cho người nhà tên đơn vị, tên trưởng đoàn và số điện thoại là đủ để họ hỏi đúng chỗ khi cần.
Chia sẻ vị trí trực tiếp trên điện thoại có thay được báo lộ trình không?
Không thay được hoàn toàn, vì nơi mất sóng thì vị trí cũng ngừng cập nhật, và điện thoại có thể hết pin. Nó là lớp bổ sung tốt, còn bản lộ trình bằng chữ cho biết bạn định đi tiếp hướng nào sau điểm mất tín hiệu.
Quá giờ báo động người nhà nên làm gì đầu tiên?
Thử gọi bạn và người đi cùng vài lần, gọi trưởng đoàn hoặc đơn vị tổ chức nếu có, rồi gọi một một bốn và đọc nguyên văn bản lộ trình. Không nên tự đi tìm vì dễ thành thêm một người lạc.
Đi một ngày ở gần thành phố có cần báo không?
Có, vì nhiều tai nạn xảy ra chính ở những nơi người ta nghĩ là gần và dễ. Một tin nhắn ba dòng gồm đi đâu, với ai, mấy giờ về là đủ cho chuyến ngắn.
Báo động nhầm có bị phạt hay bị trách không?
Lực lượng cứu hộ luôn muốn được báo sớm hơn là báo muộn. Điều đáng tránh là quên nhắn tin khi đã về an toàn, vì nó làm tốn công người khác. Hãy coi tin nhắn báo về là việc bắt buộc.
