Cuộc giải cứu ở hang Tham Luang là chuyện mười hai cậu bé đội bóng cùng huấn luyện viên bị nước mưa nhốt sâu trong lòng núi vào tháng sáu năm hai nghìn không trăm mười tám, được thợ lặn tìm thấy sau khoảng chín ngày, rồi được đưa ra ngoài hết trong khoảng từ ngày tám đến ngày mười tháng bảy. Nó thành công nhờ hàng nghìn người cùng làm, và nó cũng có cái giá bằng mạng người.
Chào bạn, đây là Nhà Thám Hiểm. Tập này mình kể lại cuộc giải cứu mà gần như cả thế giới đã nín thở theo dõi, không phải để rùng mình cho vui, mà để hiểu vì sao một buổi đi chơi sau giờ tập bóng lại biến thành một trong những chiến dịch cứu hộ hang động khó nhất từng có.
Vì sao cả đội bị kẹt sâu trong hang?
Tham Luang là một hệ thống hang đá vôi dài ở miền bắc Thái Lan, gần biên giới. Vào mùa khô, người ta đi bộ được khá sâu vào trong. Hôm đó các em vào hang sau buổi tập, có lẽ chỉ định đi một đoạn rồi quay ra, như nhiều nhóm thiếu niên địa phương vẫn làm.
Điều các em không lường được là mưa đầu mùa. Nước từ cả sườn núi thấm qua đá vôi, chảy dồn vào các đoạn hang thấp. Chỉ trong vài giờ, những khúc vừa đi qua bằng chân đã ngập kín tới trần. Đường về bị cắt, cả nhóm buộc phải lùi sâu hơn để tìm chỗ khô.
Đây là điểm mình muốn bạn nhớ nhất. Hang đá vôi không ngập từ cửa vào, mà ngập từ những chỗ trũng ở giữa. Người bên trong không thấy nước dâng phía sau lưng mình. Khi nhận ra thì lối ra đã thành một đường ống đầy nước, đục ngầu và lạnh.
Cả đội tìm được một gò đất cao cách cửa hang mấy cây số. Họ ngồi đó trong bóng tối, uống nước nhỏ từ vách đá, không có thức ăn, và chờ.
Thợ lặn tìm thấy các em như thế nào?
Khi gia đình báo con chưa về, người ta thấy xe đạp và giày dép ở cửa hang. Lực lượng cứu hộ Thái Lan có mặt rất nhanh, nhưng đi bộ thì không qua được, còn lặn thì nước quá đục và chảy mạnh. Mưa vẫn tiếp tục rơi.
Nhiều đội từ nhiều nước kéo tới, trong đó có những thợ lặn hang giàu kinh nghiệm. Lặn hang khác hẳn lặn biển. Không có mặt nước phía trên để trồi lên khi gặp sự cố, tầm nhìn có khi chỉ bằng một bàn tay, và người lặn phải lần theo một sợi dây dẫn đường để không lạc.
Song song với việc lặn, hàng trăm người lên núi tìm khe nứt để chặn bớt nước, hàng chục máy bơm chạy ngày đêm hút nước khỏi hang. Mỗi phân nước rút xuống là thêm một đoạn ngắn thợ lặn có thể đi bộ thay vì bơi.
Sau khoảng chín ngày, hai thợ lặn trồi lên ở một khoang hang và thấy mười ba người ngồi trên gò đất, gầy rộc nhưng còn sống.
Đưa mười ba người qua đường ngập nước khó ở đâu?
Các em chưa từng lặn, nhiều em chưa biết bơi giỏi. Đường ra dài mấy cây số, có những khúc hẹp tới mức người lặn phải tháo bình khí khỏi lưng, đẩy đi trước rồi lách qua.
Thời gian lại không đứng về phía họ. Dự báo có thêm mưa lớn. Lượng khí trong khoang hang nơi các em ngồi cũng giảm dần vì có quá nhiều người ra vào. Chờ tới mùa khô có nghĩa là chờ nhiều tháng, và không ai chắc khoang hang sẽ không ngập thêm.
Cuối cùng các đội quyết định một phương án chưa từng làm ở quy mô ấy. Mỗi em được làm cho dịu đi bằng thuốc do bác sĩ thực hiện, đeo mặt nạ kín cả mặt, buộc vào một thợ lặn và được dẫn ra từng chặng. Dọc đường có người túc trực ở các khoang khô để kiểm tra và tiếp sức.
Từ ngày tám đến ngày mười tháng bảy, chia làm ba đợt, cả mười hai em và huấn luyện viên lần lượt ra tới cửa hang. Không ai trong số họ thiệt mạng.
Cái giá của cuộc giải cứu
Trong lúc chuẩn bị, một cựu lính đặc nhiệm hải quân Thái Lan đã tình nguyện quay lại giúp. Anh làm nhiệm vụ mang bình dưỡng khí vào đặt dọc đường lặn. Trên đường quay ra, anh bị hết khí và hy sinh trong hang. Cái chết ấy cho cả thế giới thấy rõ con đường này nguy hiểm tới mức nào, ngay cả với người được huấn luyện bài bản.
Mình kể chi tiết này vì hay có người nhớ cuộc giải cứu như một câu chuyện có hậu trọn vẹn. Nó có hậu, nhưng hậu ấy được trả bằng mạng sống của một người cứu hộ, bằng sức lực của hàng nghìn người, và bằng những quyết định mà người trong cuộc biết là có thể thất bại.
Người làm cứu hộ có một nguyên tắc nghe lạnh lùng nhưng rất đúng: an toàn của người cứu đứng trước. Một người cứu hộ gặp nạn không chỉ là thêm một nạn nhân, mà còn làm chậm và rối cả chiến dịch.
Đó cũng là lý do người thường, dù bơi giỏi đến đâu, không nên tự ý lao vào hang ngập để giúp. Việc đúng là gọi lực lượng chuyên trách và làm theo hướng dẫn của họ.
Người đi hang ở Việt Nam rút ra được gì?
Việt Nam có rất nhiều hang đá vôi, từ miền núi phía bắc tới miền Trung. Mùa mưa ở mỗi vùng mỗi khác, nên câu hỏi đầu tiên trước khi vào hang luôn là mấy ngày tới ở đây và ở cả vùng núi phía trên có mưa không. Mưa ở thượng nguồn, cách mình hàng chục cây số, vẫn có thể làm hang ngập.
Bài học thứ hai là đừng vào hang chưa được khảo sát mà không có người dẫn đường thông thạo. Các tuyến hang mở cho khách đều do đơn vị được cấp phép vận hành, có người theo dõi thời tiết, có phương án rút lui và có liên lạc với lực lượng cứu hộ.
Bài học thứ ba là luôn để lại thông tin cho người ở ngoài: đi hang nào, mấy người, dự kiến mấy giờ ra. Ở Tham Luang, chính chiếc xe đạp dựng ở cửa hang đã cho người ta biết nơi bắt đầu tìm.
Và cuối cùng, gặp mưa khi đang ở trong hang thì quay ra ngay, kể cả khi mới đi được nửa đường và thấy tiếc. Hang vẫn ở đó cho lần sau.
Câu hỏi thường gặp
Hang Tham Luang nằm ở đâu?
Hang nằm ở tỉnh Chiang Rai, miền bắc Thái Lan, gần biên giới với Myanmar. Đây là một hệ thống hang đá vôi dài, nhiều đoạn thấp dễ ngập khi vào mùa mưa.
Các em bị kẹt trong hang bao lâu?
Tính từ lúc vào hang cuối tháng sáu tới khi người cuối cùng ra ngoài ngày mười tháng bảy là khoảng hơn hai tuần. Trong đó khoảng chín ngày đầu không ai bên ngoài biết các em còn sống hay không.
Vì sao không chờ nước rút rồi mới đưa ra?
Vì dự báo mưa lớn sắp tới có thể làm khoang hang ngập thêm, và lượng khí trong khoang giảm dần. Chờ tới mùa khô là chờ nhiều tháng, rủi ro được đánh giá là còn cao hơn việc đưa ra bằng đường lặn.
Người không biết lặn có tự cứu được khi hang ngập không?
Gần như là không, và cố bơi qua đoạn ngập là cách gặp nạn nhanh nhất. Việc đúng là tìm chỗ cao và khô, giữ ấm, tiết kiệm đèn và chờ cứu hộ, vì người bên ngoài sẽ đi tìm nếu bạn đã báo lộ trình.
Ở Việt Nam gặp người kẹt trong hang thì gọi số nào?
Bạn gọi một một bốn cho lực lượng cứu nạn cứu hộ và một một năm cho cấp cứu y tế, nói rõ vị trí cửa hang, số người và thời điểm họ vào. Đừng tự vào tìm nếu không có trang bị và kinh nghiệm.
