Dòng rút xa bờ là một luồng nước hẹp chảy rất mạnh từ bờ ra phía khơi, có thể kéo người đang tắm ra xa chỉ trong vài chục giây. Khi bị cuốn, đừng bơi ngược thẳng vào bờ, hãy giữ mình nổi, giơ tay gọi cứu, rồi bơi song song với bờ cho tới khi ra khỏi luồng nước.
Chào bạn, đây là Nhà Thám Hiểm. Mùa hè năm nào cũng có tin buồn từ các bãi biển, và trong nhiều vụ, người gặp nạn bơi khá giỏi. Tập này mình nói về thứ nguy hiểm vô hình nhất của biển: nó không có vây, không có gai, chỉ là nước chảy, nhưng nó đánh lừa đúng bản năng của con người.
Dòng rút xa bờ hình thành như thế nào?
Sóng đánh vào bờ liên tục, mỗi con sóng đẩy thêm một ít nước lên vùng gần bờ. Nước dồn lên rồi phải tìm đường quay ra biển. Nó không rút đều trên cả bãi, mà dồn vào những chỗ trũng, những khe giữa các doi cát ngầm, hoặc chạy dọc theo kè đá, mỏm đá.
Ở những chỗ đó, nước gom lại thành một luồng hẹp, có khi chỉ rộng vài chục mét, chảy ra khơi nhanh hơn cả tốc độ bơi của một vận động viên. Ra khỏi vùng sóng vỡ, luồng nước tản ra và yếu dần.
Bãi biển dài, thoai thoải, nhiều doi cát ngầm như ở nhiều nơi miền Trung rất hay có dòng rút. Ngày biển động, sóng lớn sau bão hoặc lúc thuỷ triều đổi, dòng rút càng mạnh. Nó có thể xuất hiện ở một chỗ hôm nay rồi dịch sang chỗ khác ngày mai.
Cần nói rõ: dòng rút không kéo người xuống đáy như lời đồn. Nó kéo người ra xa. Cái giết người là sự hoảng loạn và kiệt sức khi cố chống lại nó.
Nhìn từ bờ, làm sao nhận ra một luồng dòng rút?
Trước khi xuống nước, bạn nên đứng trên chỗ cao một chút và quan sát vài phút. Dòng rút thường lộ ra qua mấy dấu hiệu. Có một dải nước trông phẳng lặng hơn, sóng ít vỡ hơn hai bên, khiến nhiều người tưởng đó là chỗ êm để tắm.
Màu nước ở luồng đó có thể đục hơn vì cát bị cuốn theo, hoặc sẫm hơn vì sâu hơn. Bọt biển, rác nổi, rong rêu trôi thành một vệt ra khơi thay vì dạt vào bờ. Đôi khi thấy một khe hở trong hàng sóng bạc đầu.
Nghịch lý nằm ở đây: chỗ trông an toàn nhất lại là chỗ nguy hiểm nhất. Bản năng mách mình chọn chỗ không có sóng, đúng nơi dòng rút đang chảy.
Cách chắc nhất vẫn là tắm ở khu vực có cứu hộ, trong vùng được cắm cờ hoặc phao giới hạn, và hỏi nhân viên cứu hộ hôm nay chỗ nào nên tránh. Họ nhìn biển cả ngày, họ biết luồng nước đang ở đâu.
Vì sao bơi ngược vào bờ lại là phản xạ sai?
Khi thấy bờ xa dần, phản xạ tự nhiên là quay đầu bơi thật mạnh vào bờ. Nhưng bạn đang bơi ngược một dòng chảy có thể mạnh hơn sức mình. Mỗi sải tay chỉ giữ bạn đứng yên, hoặc vẫn trôi ra.
Vài phút sau, tay chân mỏi nhừ, nhịp thở loạn, nước bắt đầu tràn vào miệng. Hoảng loạn làm cơ thể đốt sức nhanh hơn nữa. Đó là vòng xoáy dẫn tới đuối nước, và nó xảy ra cả với người bơi giỏi trong bể.
Bơi trong bể khác bơi ngoài biển ở chỗ nước bể đứng yên. Ngoài biển, nước có sóng, có dòng, có gió, và bạn không có thành bể để bám. Kỹ năng bơi chỉ là một phần, phần còn lại là biết đọc nước và biết giữ bình tĩnh.
Vì thế lời khuyên của giới cứu hộ ngược với bản năng: đừng đánh nhau với dòng nước. Hãy để nó đưa bạn ra một đoạn, trong lúc bạn giữ sức.
Các bước thoát khi chính mình bị cuốn
Bước đầu tiên là giữ bình tĩnh và giữ nổi. Ngửa người lên, dang tay chân nhẹ, thở chậm. Cơ thể người nổi khá tốt trong nước biển mặn nếu không vùng vẫy. Lúc này, giơ một tay lên cao và kêu to để người trên bờ thấy.
Bước thứ hai là bơi song song với bờ, sang trái hoặc sang phải. Luồng dòng rút thường hẹp, nên chỉ cần ra khỏi bề ngang của nó là nước hết kéo. Khi thấy mình không còn bị đẩy ra nữa, hoặc sóng bắt đầu đẩy vào, mới bơi chéo vào bờ.
Nếu đã quá mệt để bơi ngang, cứ nổi và để dòng nước mang ra ngoài vùng sóng vỡ, nơi nó yếu đi. Ở đó bạn tiếp tục nổi, gọi cứu, chờ đội cứu hộ hoặc chờ đủ sức rồi mới bơi ngang và vào.
Mình nói rõ một lần nữa: những bước này giúp tăng cơ hội sống sót, không biến biển thành chỗ an toàn. Biển động, có cờ đỏ, không có cứu hộ thì đừng xuống tắm, kể cả khi bạn bơi giỏi.
Thấy người khác bị cuốn thì làm gì cho đúng?
Phần này nhiều người không ngờ: rất nhiều vụ đuối nước kép xảy ra khi người trên bờ lao xuống cứu bạn. Người cứu cũng bị dòng rút cuốn, cũng kiệt sức, và nạn nhân trong cơn hoảng có thể bám chặt, nhấn cả hai cùng chìm.
Việc đầu tiên là gọi ngay nhân viên cứu hộ, hoặc gọi số cấp cứu và nhờ người xung quanh hỗ trợ. Không rời mắt khỏi người đang bị cuốn, chỉ tay về phía họ để đội cứu hộ biết chỗ.
Tìm vật nổi ném cho họ: phao, áo phao, can nhựa rỗng có nắp, thùng xốp. Hét to hướng dẫn họ nổi và bơi ngang. Từ trên bờ, một lời chỉ dẫn bình tĩnh có thể cứu người.
Chỉ người được huấn luyện cứu đuối, có phao cứu sinh, mới nên xuống nước tiếp cận. Lòng tốt cần đi cùng kỹ năng, nếu không sẽ thành hai nạn nhân thay vì một.
Câu hỏi thường gặp
Dòng rút xa bờ thường xuất hiện vào lúc nào?
Dòng rút có thể có quanh năm nhưng mạnh hơn khi sóng lớn, sau bão, khi gió thổi mạnh vào bờ hoặc lúc thuỷ triều thay đổi. Buổi chiều nhiều bãi biển có sóng lớn hơn buổi sáng, nên hỏi cứu hộ trước khi xuống.
Trẻ em tắm biển cần lưu ý gì để tránh dòng rút?
Trẻ luôn mặc áo phao và có người lớn đứng sát trong tầm với, không chỉ ngồi trên bờ nhìn. Chỉ cho trẻ tắm ở vùng nước nông có cứu hộ, và dạy con giơ tay kêu cứu thay vì cố tự bơi vào.
Cờ đỏ trên bãi tắm có nghĩa là gì?
Ở nhiều bãi biển, cờ đỏ báo biển nguy hiểm, không nên xuống tắm. Ý nghĩa cờ có thể khác nhau tuỳ nơi, nên hãy đọc bảng hướng dẫn của bãi tắm hoặc hỏi nhân viên cứu hộ.
Biết bơi giỏi thì có cần lo dòng rút không?
Có. Nhiều nạn nhân bơi tốt nhưng kiệt sức vì cố bơi ngược dòng. Biết bơi giúp bạn nổi lâu hơn, nhưng cách sống sót vẫn là không chống lại dòng nước và bơi song song với bờ.
Đứng ở vùng nước ngang hông có bị dòng rút kéo không?
Có thể. Dòng rút đủ mạnh có thể làm bạn mất chân ngay ở vùng nước chỉ ngang hông hoặc ngang ngực, đặc biệt khi đáy là cát lún dần ra khơi. Đừng nghĩ nước nông là tuyệt đối an toàn.
