Một đôi giày đi bộ đường dài tốt là đôi vừa chân vào buổi chiều khi chân đã nở, có đế bám chắc trên đá ướt và đất bùn, có cổ giày hợp với loại địa hình bạn đi, và quan trọng nhất là đã được bạn đi quen trước chuyến đi. Không có đôi giày nào hợp cho mọi tuyến, nên câu hỏi đúng là đôi nào hợp với tuyến của mình.
Chào bạn, đây là Nhà Thám Hiểm. Trong mọi món trang bị, giày là thứ quyết định nhiều nhất việc bạn đi vui hay đi khổ. Mình không nói về hãng nào, vì giày tốt có ở nhiều hãng và nhiều mức tiền. Mình nói về cách tự chọn cho đúng.
Cổ cao hay cổ thấp?
Giày cổ cao ôm lấy mắt cá, giúp đỡ cổ chân khi bạn đeo ba lô nặng, đi trên đá lổn nhổn hay trên sườn dốc nghiêng. Nó cũng cản bớt đất cát, sỏi nhỏ và vắt rơi vào trong. Đổi lại, giày cổ cao thường nặng hơn và nóng hơn.
Giày cổ thấp nhẹ, thoáng, dễ đi, hợp với đường mòn rõ, ba lô nhẹ, đi trong ngày. Nhiều người đi bộ lâu năm thích giày thấp vì đỡ mỏi chân về chiều.
Nếu bạn mới bắt đầu, cổ chân chưa quen đi đá, và chuyến đi kéo dài nhiều ngày với ba lô nặng, giày cổ cao thường là lựa chọn an toàn hơn. Nếu bạn đi tuyến ngắn, có người khuân vác hành lý, cổ chân khoẻ, giày cổ thấp có thể hợp hơn.
Dù chọn loại nào, cổ giày không thay được cổ chân khoẻ. Những bài đứng một chân và tập thăng bằng vẫn là thứ bảo vệ bạn tốt nhất khỏi cú trẹo chân.
Chống nước hay thoát nước cho rừng nhiệt đới?
Đây là câu hỏi đặc biệt với người đi rừng ở Việt Nam. Giày có lớp chống nước giữ cho chân khô khi đi qua vũng nước nông hay cỏ ướt sương. Nhưng một khi phải lội suối ngập quá cổ giày, nước tràn vào từ trên xuống, và lớp chống nước lại giữ nước bên trong rất lâu.
Ở nhiều tuyến rừng nhiệt đới, đặc biệt là mùa mưa và tuyến có nhiều đoạn lội suối, nhiều người lại chọn giày thoát nước nhanh, đế bám tốt, chấp nhận ướt chân nhưng ráo nhanh. Một số tuyến hang động và rừng có đơn vị tổ chức còn khuyên mang loại giày riêng phù hợp với địa hình đó.
Ngược lại, ở vùng núi cao lạnh, mùa khô, đường nhiều đá, giày chống nước giữ ấm và khô chân rất có giá trị. Chân ướt trong trời lạnh là con đường ngắn tới cóng chân.
Vì vậy trước khi mua, hãy hỏi đơn vị tổ chức hoặc người đã đi tuyến ấy: có bao nhiêu đoạn lội suối, mùa này nước ra sao, đêm có lạnh không.
Đế giày và độ bám trên đá ướt
Đế giày là phần chạm đất, và trên đá phủ rêu, rễ cây ướt hay đất sét sau mưa, độ bám quyết định bạn đứng vững hay trượt. Đế tốt thường có những gai sâu, cách nhau đủ rộng để bùn không lấp kín, và làm bằng loại cao su bám tốt cả khi ướt.
Bạn có thể tự kiểm một phần ở cửa hàng: lật giày lên xem gai có sâu không, bẻ nhẹ xem đế có quá mềm không. Đế quá mềm thì bạn cảm nhận từng viên đá nhọn dưới chân, đế quá cứng thì đi đường bằng rất mỏi.
Một đôi giày cũ đã mòn gai thì dù vừa chân cũng nên thay trước chuyến đi khó. Đế mòn trên đá ướt nguy hiểm hơn bạn nghĩ nhiều.
Dù đế bám đến đâu, đá rêu vẫn trơn. Hãy đặt chân lên phần đá khô, nhám, tránh mặt đá phẳng có màng rêu xanh, và dùng tay hoặc gậy để giữ thêm một điểm tựa.
Thử giày thế nào cho đúng?
Hãy đi mua giày vào buổi chiều, khi bàn chân đã nở sau một ngày đi lại. Mang theo đúng loại tất bạn sẽ dùng trên núi. Giày đi bộ đường dài thường nên rộng hơn giày đi phố một chút ở mũi, đủ để các ngón chân cựa quậy được.
Một cách thử đơn giản là xỏ chân vào khi chưa buộc dây, đẩy chân lên sát mũi giày, rồi xem phía sau gót còn lọt được một ngón tay không. Sau đó buộc dây vừa chặt, đi lên đi xuống một đoạn dốc nếu cửa hàng có, xem ngón chân có chạm mũi giày khi xuống dốc không. Chạm là quá ngắn.
Gót chân không nên trượt lên trượt xuống nhiều khi bước. Trượt gót là nguyên nhân hàng đầu gây phồng rộp sau gót.
Hai bàn chân thường không bằng nhau. Hãy chọn theo bàn chân lớn hơn, bên nhỏ có thể chỉnh bằng dây buộc hoặc tất dày hơn một chút.
Đi quen giày và chăm sóc đôi chân trên đường
Sai lầm kinh điển là đi đôi giày mới tinh ngay ngày đầu tiên của chuyến leo núi. Hãy đi đôi giày ấy trong ít nhất vài tuần trước, trong các buổi tập leo cầu thang và đi bộ dài cuối tuần. Chỗ nào cọ, chỗ nào bó, bạn sẽ biết trước để chỉnh hoặc đổi.
Tất cũng quan trọng như giày. Tất sợi bông giữ ẩm và dễ gây phồng. Tất dành cho đi bộ đường dài thường thoát ẩm tốt và có đệm ở gót và mũi. Mang theo đủ tất để thay, nhất là khi đi rừng mùa mưa.
Trên đường, hễ thấy chỗ nào bắt đầu nóng rát là dừng lại xử lý ngay bằng băng dính y tế, đừng chờ nó thành bọng nước. Buổi tối, lau khô chân, để chân thở, phơi giày nếu có thể.
Đôi chân là phương tiện duy nhất đưa bạn ra khỏi rừng. Chăm nó kỹ một chút, nó sẽ đưa bạn về.
Câu hỏi thường gặp
Có thể đi giày thể thao thường để leo núi không?
Với tuyến dễ, đường mòn rõ, trời khô thì nhiều người vẫn đi được. Nhưng đế giày thể thao thường trơn trên đá ướt và đất bùn, nên với tuyến rừng núi thật sự, giày có đế bám tốt sẽ an toàn hơn nhiều.
Giày leo núi nên mua lớn hơn bao nhiêu?
Không có con số chung cho mọi hãng, cách thử là phía sau gót lọt được khoảng một ngón tay khi chân đẩy lên sát mũi giày. Khi xuống dốc mà ngón chân chạm mũi giày thì giày đang ngắn.
Ủng cao su có dùng đi rừng được không?
Ở một số tuyến rừng bùn lầy và nhiều vắt, người dân địa phương và cả một số đoàn dùng ủng hoặc giày vải rẻ tiền vì ráo nhanh. Bạn nên hỏi đơn vị tổ chức hoặc người dẫn đường, vì lựa chọn này phụ thuộc rất nhiều vào tuyến cụ thể.
Làm sao để giày khô nhanh khi đi rừng nhiều ngày?
Tháo lót giày ra, nhét giấy hoặc vải khô vào trong để hút ẩm, đặt nơi thoáng gió. Đừng hơ giày sát lửa vì keo và đế có thể hỏng, chỉ để cách lửa một khoảng an toàn.
Bị phồng chân giữa đường thì làm gì?
Dừng lại, rửa sạch, che chỗ phồng bằng băng chuyên dùng hoặc băng dính y tế để giảm cọ xát. Không nên tự chọc vỡ bọng nước lớn ở nơi thiếu vệ sinh, nếu đỏ sưng đau tăng hay chảy mủ thì cần đi khám.
