Đồi cát ven biển miền Trung, như ở Mũi Né, là nơi gần nhất để người Việt cảm nhận một chút sa mạc, và đi an toàn chỉ cần ba điều: chọn giờ sáng sớm hoặc chiều muộn, che nắng và mang nước đủ, không tự ý lái xe hay đi xa khỏi khu vực có người. Phần lớn sự cố ở đồi cát đến từ việc coi thường cái nắng và cái gió.
Chào bạn, đây là Nhà Thám Hiểm. Nhiều người nghĩ đồi cát là chỗ chụp ảnh vui chơi chứ có gì đâu mà thám hiểm. Tập này mình kể chuyện đồi cát hình thành ra sao, vì sao nó di chuyển, những rủi ro ít ai nghĩ tới, và cách đi để chuyến đi thật đẹp mà khu đồi cát cũng còn nguyên cho người sau.
Đồi cát ven biển miền Trung hình thành thế nào?
Dải duyên hải Nam Trung Bộ là một trong những vùng khô nhất Việt Nam, mùa khô kéo dài, gió thổi mạnh và đều đặn theo mùa. Cát từ biển, từ sông đổ ra, bị sóng đẩy lên bờ rồi được gió mang dần vào đất liền.
Khi gặp một vật cản nhỏ như bụi cây, mô đất, cát dừng lại và tích tụ. Qua rất nhiều năm, những đụn cát nhỏ lớn dần thành đồi, có chỗ cao như một toà nhà nhiều tầng.
Màu cát khác nhau từng nơi. Có đồi cát ngả đỏ, ngả vàng, nhiều người giải thích là do khoáng chất chứa sắt trong cát, có đồi cát trắng tinh. Đó là lý do cùng một vùng mà mỗi đồi cát có một vẻ riêng.
Điều quan trọng với người đi là đồi cát không đứng yên. Gió làm cát trượt dần, hình dạng đồi thay đổi theo mùa. Con đường hay lối mòn bạn đi năm ngoái có thể đã khác.
Đi giờ nào để vừa đẹp vừa an toàn?
Câu trả lời của gần như mọi người dẫn đường là đi thật sớm, lúc mặt trời vừa lên. Cát còn mát, gió nhẹ, ánh sáng nghiêng làm từng gợn cát hiện rõ, ảnh chụp đẹp nhất trong ngày.
Chiều muộn là lựa chọn thứ hai, khi nắng đã dịu. Nhưng nhớ rằng trời tối nhanh, và tìm đường giữa những đồi cát giống nhau trong ánh hoàng hôn khó hơn bạn nghĩ. Hãy quay ra trước khi trời tối hẳn.
Giữa trưa là giờ nên tránh. Mặt cát có thể nóng tới mức bỏng chân, ánh nắng phản chiếu từ cát trắng làm chói mắt và cháy da nhanh gấp bội. Nhiều người bị say nắng ở đồi cát chỉ sau một khoảng ngắn mà không nhận ra.
Mùa gió mạnh, cát bay rát mặt, có lúc gần như không mở mắt được. Hãy hỏi người địa phương hoặc đơn vị tổ chức về điều kiện gió của ngày hôm đó trước khi lên đồi.
Những rủi ro ít ai nghĩ tới ở đồi cát
Rủi ro thứ nhất là lạc hướng. Giữa một vùng đồi cát rộng, mọi đỉnh đồi trông giống nhau, dấu chân bị gió xoá nhanh. Đi lệch một đoạn để chụp ảnh, quay lại đã không thấy nhóm. Hãy chọn một mốc cố định như cột điện, rặng cây hay hướng biển và luôn biết nó ở đâu.
Rủi ro thứ hai là té ngã ở sườn dốc. Sườn khuất gió của đồi cát thường dốc đứng, cát lở dưới chân. Chạy xuống thì vui, nhưng lao quá nhanh rất dễ ngã chúi đầu, trật cổ chân.
Rủi ro thứ ba là xe trên cát. Xe địa hình bốn bánh nhỏ và xe chuyên dụng chạy trên đồi cát là trò chơi hấp dẫn, nhưng cũng là nguồn tai nạn đáng kể. Xe có thể lật khi vượt đỉnh đồi hay khi cua gắt trên sườn nghiêng.
Rủi ro thứ tư đến từ chính mình: quên mang nước, quên mũ, quên kem chống nắng vì nghĩ chỉ đi chơi một chút. Đồi cát không có bóng cây nào để trú.
Xe trên cát và trượt cát: chơi sao cho an toàn?
Nếu muốn đi xe trên cát, hãy đi với đơn vị được cấp phép, có xe được bảo dưỡng, có mũ bảo hiểm và có người hướng dẫn chạy cùng. Nghe kỹ phần dặn dò trước khi lên xe, nhất là cách phanh và cách đi qua đỉnh đồi.
Không chở trẻ nhỏ trên những loại xe không dành cho trẻ. Không lái khi đã uống rượu bia. Không tự ý chạy ra ngoài khu vực được cho phép, vì ở đó có thể có người đi bộ, có hố trũng hoặc vùng đang được bảo vệ.
Trượt cát bằng tấm ván là trò vui cho cả nhà. Hãy chọn sườn dốc vừa phải, không có đá, không có người bên dưới, trượt ngồi chứ đừng trượt đứng nếu chưa quen, chân hướng về phía trước để phanh.
Và luôn có người lớn đứng dưới chân dốc trông chừng trẻ. Leo lên đồi cát cũng rất mệt, nhất là với trẻ, nên đừng để các con leo trượt liên tục dưới nắng.
Giữ cho đồi cát còn đẹp cho người sau
Đồi cát trông có vẻ trơ trọi, nhưng thật ra là một hệ sinh thái mong manh. Những bụi cỏ, cây bụi lơ thơ chính là thứ giữ cát lại, giúp đồi không bị gió thổi bay hết. Giẫm nát, nhổ hay đốt chúng là làm đồi cát yếu đi.
Rác ở đồi cát bị gió thổi đi rất xa, vùi vào cát rồi lại lộ ra. Một chai nhựa vứt hôm nay có thể nằm đó nhiều năm. Mang rác của mình ra khỏi đồi cát là việc nhỏ nhất mà ai cũng làm được.
Đừng khắc chữ lên những vách cát có hình dạng đặc biệt, đừng đào bới lấy cát mang về. Ở một số nơi có những khu vực được bảo vệ, có biển báo cấm vào, hãy tôn trọng.
Đi đồi cát đúng cách, bạn sẽ có một buổi sáng đáng nhớ, và khu đồi cát cũng sẽ còn đó, đẹp như vậy, cho lần sau bạn dẫn con cháu mình tới.
Câu hỏi thường gặp
Đồi cát có cát lún như trong phim không?
Cát khô ở đồi cát ven biển thường không tạo thành kiểu cát lún như trong phim. Hiện tượng cát lún thường gặp ở chỗ cát bão hoà nước như cửa sông, bãi bồi. Dù vậy, vẫn nên đi theo khu vực có người qua lại và tránh vùng cát ướt lạ.
Mang giày hay đi chân trần trên đồi cát?
Sáng sớm cát mát có thể đi chân trần cho thích, nhưng gần trưa thì phải mang giày hoặc dép kín vì cát rất nóng. Giày cổ cao một chút sẽ đỡ cát lọt vào. Nhớ mang thêm khăn che mặt nếu gió mạnh.
Đi đồi cát với trẻ nhỏ cần chuẩn bị gì?
Đi thật sớm, cho trẻ đội mũ rộng vành, đeo kính râm nếu được, mặc áo dài tay mỏng và mang đủ nước. Giữ trẻ luôn trong tầm mắt vì đồi cát rất dễ khuất. Nghỉ ngơi thường xuyên, đừng để trẻ chạy nhảy dưới nắng quá lâu.
Có nên đi đồi cát vào mùa mưa không?
Mùa mưa ở vùng này ngắn và cát vẫn đi được, cảnh có khi còn xanh hơn vì cỏ mọc. Tuy vậy, mưa dông đi kèm sét rất nguy hiểm ở nơi trống trải. Nghe thấy sấm thì nên rời đồi cát ngay.
Chụp ảnh đồi cát nên lưu ý gì để bảo vệ máy?
Cát mịn dễ lọt vào máy ảnh và điện thoại, nhất là khi có gió. Hãy cất máy trong túi kín khi không chụp, tránh thay ống kính giữa đồi cát và lau máy cẩn thận sau chuyến đi.
