Dựng chỗ trú khẩn cấp đúng cách bắt đầu từ việc chọn chỗ, rồi mới tới việc che mưa gió và lót cách mặt đất, vì một cái lều đẹp đặt sai chỗ vẫn có thể nguy hiểm hơn ngồi dưới gốc cây đúng chỗ. Phần lớn hơi ấm cơ thể mất xuống đất lạnh chứ không bay lên trời, nên lớp lót dưới người thường quan trọng hơn mái che.
Chào bạn, đây là Nhà Thám Hiểm. Ở tập trước mình nói rằng mất nhiệt có thể đe doạ tính mạng chỉ sau vài giờ. Tập này là phần thực hành của câu đó: khi trời sắp tối, bạn chưa về kịp, làm sao để qua đêm mà sáng mai vẫn còn đủ sức đi tiếp.
Quyết định dừng lại sớm, khi trời còn sáng
Chỗ trú tốt nhất là chỗ được dựng khi trời còn sáng. Nhiều người cố đi tiếp tới khi tối mịt, vì hy vọng sắp ra tới đường. Kết quả là phải dựng chỗ ngủ bằng đèn pin, mệt, đói và dễ chọn sai chỗ.
Nếu đã lạc hoặc chậm so với kế hoạch, khoảng một hai tiếng trước khi mặt trời lặn là lúc nên dừng. Trong rừng nhiệt đới, tán cây làm trời tối sớm hơn ngoài bãi trống, nên thời gian còn lại ít hơn bạn tưởng.
Dừng lại sớm không phải là bỏ cuộc. Nó cho bạn thời gian gom đồ lót, dọn chỗ, ăn chút gì và nghĩ kỹ cho ngày mai.
Và nếu bạn đã báo lộ trình cho người ở nhà, đội cứu hộ sẽ tìm theo lộ trình đó. Ở yên một chỗ an toàn dễ được tìm thấy hơn là đi lang thang trong bóng tối.
Chọn vị trí: những chỗ tuyệt đối tránh
Đừng dựng chỗ trú trong lòng suối cạn, bãi cát sát mép nước hay khe hẹp giữa hai sườn núi. Mưa lớn ở thượng nguồn có thể đưa nước về rất nhanh dù chỗ bạn trời không mưa. Lũ quét ở miền núi Việt Nam đã lấy đi nhiều sinh mạng theo đúng cách đó.
Nhìn lên trên đầu. Cây chết đứng, cành khô lớn treo lơ lửng có thể gãy rơi khi có gió. Người đi rừng lâu năm luôn ngẩng lên kiểm tra trước khi đặt ba lô xuống.
Tránh chân vách đá đang có đá vụn rơi, sườn dốc vừa sạt, và chỗ trũng nơi nước mưa đọng lại. Trên đỉnh trống thì gió lạnh quật mạnh và dễ bị sét đánh khi có giông.
Chỗ lý tưởng là một mặt đất hơi cao, bằng phẳng, khô ráo, có cây chắn gió nhưng không có cây chết, và gần một đoạn trống để có thể ra tín hiệu khi cần.
Che mưa gió bằng tấm bạt và sợi dây
Món đồ cứu nguy rẻ và nhẹ nhất là một tấm bạt mỏng cùng vài sợi dây dù. Nếu đi núi trong ngày, mình vẫn khuyên bạn nhét chúng vào ba lô, vì chúng nặng chưa bằng một chai nước mà có thể biến một đêm nguy hiểm thành một đêm khó chịu.
Cách dựng đơn giản nhất là căng một sợi dây giữa hai thân cây ngang tầm bụng, vắt bạt qua, kéo một mép xuống sát đất phía đón gió và buộc chặt, mép kia để hở làm lối ra. Mái nghiêng giúp nước mưa chảy xuống thay vì đọng lại.
Nếu không có bạt, áo mưa cánh dơi hay túi ni lông lớn cũng dùng được. Khi không có gì, bạn có thể dựa lưng vào sườn một gốc cây lớn hay hốc đá khô, và chồng lá cây, cành có lá lên phía đón gió.
Chỗ trú càng nhỏ càng ấm. Đừng dựng to như căn nhà, vì cơ thể bạn là lò sưởi duy nhất, không gian rộng thì hơi ấm thoát đi hết.
Lót cách mặt đất: chỗ mất nhiệt bị quên nhiều nhất
Nằm trực tiếp trên đất ẩm, cơ thể truyền nhiệt xuống đất liên tục suốt đêm. Đó là lý do có người ngủ dưới mái che kín mưa mà vẫn run cả đêm.
Hãy gom thật nhiều lá khô, cành nhỏ có lá, cỏ khô, chất thành một lớp dày, ép xuống vẫn còn dày cỡ một gang tay. Nghe thì nhiều, nhưng lớp lót sẽ xẹp xuống rất nhanh khi bạn nằm lên.
Ba lô rỗng, dây thừng cuộn, áo dư đều có thể nhét dưới lưng và hông. Nếu có tấm cách nhiệt mỏng mang theo thì càng tốt. Ngồi trên ba lô cũng ấm hơn ngồi trên đá lạnh.
Khi đi theo nhóm, ngồi sát vào nhau, chia sẻ hơi ấm. Đây không phải chuyện ngại ngùng, mà là cách người đi núi vẫn làm khi kẹt lại.
Giữ ấm và giữ sức qua đêm
Thay đồ ướt bằng đồ khô nếu có. Nếu không có đồ khô, vắt bớt nước rồi mặc lại vẫn tốt hơn để da trần trong gió. Đội mũ hoặc trùm đầu, vì đầu và cổ mất nhiệt nhiều.
Ăn một chút trước khi ngủ giúp cơ thể có năng lượng sinh nhiệt. Đi tiểu trước khi nằm xuống cũng giúp ấm hơn, vì cơ thể không phải tốn nhiệt giữ ấm lượng nước đó.
Nếu được phép và an toàn, một đống lửa nhỏ trước cửa chỗ trú giúp ấm và giúp tinh thần. Nhưng phải tuân thủ mọi nguyên tắc chống cháy rừng mình đã nói ở tập trước, và có người trông.
Đêm trong rừng có rất nhiều tiếng động lạ. Phần lớn là tiếng cây, tiếng côn trùng, tiếng thú nhỏ. Hãy giữ đèn pin trong tầm tay, ngủ chập chờn cũng được, và chờ trời sáng mới đi tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Đi núi trong ngày có cần mang đồ qua đêm không?
Không cần mang lều, nhưng nên có tấm bạt mỏng, dây, áo ấm, áo mưa, đèn pin và ít đồ ăn dự phòng. Chúng nhẹ và là thứ cứu bạn nếu chuyến đi trong ngày bất ngờ kéo dài.
Ngủ trong hang có an toàn không?
Chỉ nên trú ở cửa hang khô ráo, chắc chắn và không có dấu hiệu nước tràn vào khi mưa. Không đi sâu vào trong hang lạ, và không đốt lửa trong hang.
Ngủ dưới gốc cây to khi có giông có sao không?
Có nguy cơ bị sét đánh và cành gãy rơi. Khi có giông, tránh cây đứng một mình, đỉnh trống và chỗ cao nhất, chọn rừng cây thấp đều nhau hoặc chỗ trũng khô.
Lá cây nào dùng làm lớp lót được?
Lá khô, cỏ khô và cành nhỏ có lá thông thường đều dùng được. Tránh những cây có gai, có nhựa gây ngứa hoặc bạn không nhận ra, và kiểm tra côn trùng trước khi nằm.
Bị kẹt qua đêm có nên gọi cứu hộ không?
Nếu có sóng điện thoại, nên báo cho người thân và cơ quan cứu hộ vị trí của bạn càng sớm càng tốt, kể cả khi thấy mình vẫn ổn. Báo sớm giúp người ta chuẩn bị, báo muộn khi trời đã tối thì việc tìm kiếm khó hơn nhiều.
