Ra tín hiệu cầu cứu hiệu quả là làm cho mình khác hẳn với cảnh xung quanh, lặp lại theo nhóm ba để người khác biết đó là tín hiệu chứ không phải tình cờ, và đặt ở nơi người tìm có thể nhìn hoặc nghe thấy. Nếu có sóng điện thoại, việc đầu tiên vẫn là gọi số một một hai, số cứu nạn cứu hộ ở Việt Nam, rồi mới tới những cách khác.
Chào bạn, đây là Nhà Thám Hiểm. Người đi lạc thường nghĩ rằng chỉ cần la thật to là sẽ có người nghe. Thật ra rừng nuốt tiếng người rất nhanh, và đội cứu hộ có thể đi qua cách bạn vài chục mét mà không thấy. Tập này nói về những cách làm cho bạn dễ được tìm thấy hơn.
Điện thoại: gọi sớm và tiết kiệm pin
Ngay khi biết mình lạc hoặc gặp nạn, nếu có sóng, hãy gọi số một một hai hoặc báo cho người thân, nói rõ vị trí cuối cùng mình biết chắc, hướng đi, tình trạng sức khoẻ và số người trong nhóm. Đừng chờ tới khi trời tối hay pin gần hết.
Nhiều ứng dụng bản đồ có thể hiện toạ độ ngay cả khi không có mạng. Đọc to toạ độ đó cho người nhận cuộc gọi, hoặc nhắn tin. Tin nhắn ngắn đôi khi đi được khi cuộc gọi không kết nối.
Sau đó hãy tiết kiệm pin. Giảm độ sáng màn hình, tắt các ứng dụng chạy nền, bật chế độ tiết kiệm năng lượng. Mỗi lần mở máy chỉ để kiểm tra sóng hoặc gửi tin, rồi tắt.
Nếu không có sóng ở chỗ đang đứng, đôi khi lên chỗ cao trống hơn một chút là có. Nhưng chỉ di chuyển khi an toàn và không làm mình lạc thêm.
Còi và tiếng động: vì sao phải là ba hồi?
Còi là món đồ rẻ, nhẹ và quý nhất trong túi sinh tồn. Tiếng còi đi xa hơn tiếng hét rất nhiều, và bạn có thể thổi hàng giờ mà không khản giọng như khi kêu cứu.
Tín hiệu cầu cứu được hiểu rộng rãi là ba hồi còi liên tiếp, nghỉ một lúc, rồi lặp lại. Con số ba giúp người nghe phân biệt đó là tín hiệu có chủ ý, không phải tiếng chim hay tiếng ai đó đùa nghịch.
Khi nghe tiếng đáp lại, đừng chạy về phía âm thanh qua địa hình lạ. Tiếp tục thổi để người tìm lần theo bạn. Trong rừng, âm thanh dội vào sườn núi và đánh lừa hướng rất dễ.
Mỗi người trong đoàn nên đeo một cái còi ở chỗ dễ lấy, không cất sâu trong ba lô. Trẻ em đi cùng càng cần, và cần được dặn rằng lạc thì đứng yên, thổi còi.
Gương, vải màu sáng và ký hiệu trên mặt đất
Vào ngày nắng, một chiếc gương nhỏ có thể phản chiếu ánh sáng đi rất xa, có khi tới cả máy bay hay người trên đỉnh đồi đối diện. Giơ một tay ra phía trước làm điểm ngắm, chiếu ánh nắng lên tay rồi từ từ đưa vệt sáng về phía người cần thấy. Màn hình điện thoại, mặt kim loại sáng cũng dùng được.
Màu sáng tương phản với màu rừng: cam, đỏ, vàng chanh. Trải áo mưa, tấm bạt hay áo khoác sáng màu lên chỗ trống. Từ trên cao nhìn xuống, một mảng màu lạ giữa tán xanh rất dễ thấy.
Ở bãi trống, bãi cát, ruộng bỏ hoang, bạn có thể xếp đá, cành cây hay đào rãnh thành ký hiệu thật lớn, như ba chữ SOS, mỗi chữ dài vài mét. Ký hiệu nhỏ thì nhìn từ trên không không thấy.
Ban đêm, đèn pin bật tắt theo nhóm ba cũng là một tín hiệu. Nhưng hãy giữ pin, chỉ dùng khi nghe tiếng người hay tiếng máy bay tới gần.
Khói và lửa tín hiệu: dùng đúng lúc, đúng chỗ
Khói ban ngày và lửa ban đêm là tín hiệu cổ điển. Người ta thường đốt ba đống lửa xếp thành hình tam giác hoặc một hàng để báo cầu cứu. Lá tươi đặt lên lửa đang cháy tạo khói trắng dày, dễ thấy trên nền rừng tối.
Nhưng lửa tín hiệu chỉ là lựa chọn khi thật sự khẩn cấp, và phải tuân thủ mọi nguyên tắc an toàn: đốt ở chỗ trống đã dọn sạch, xa cây khô, có người trông, không đốt khi gió to hay mùa khô hanh. Một đám cháy rừng do mình gây ra sẽ làm mọi thứ tệ hơn, cho cả mình và đội cứu hộ.
Mẹo là chuẩn bị sẵn đống củi và lá tươi, chưa đốt vội. Khi nghe tiếng trực thăng hay thấy người ở xa, bạn mới châm lửa. Đốt liên tục từ sáng tới tối vừa tốn sức vừa tăng nguy cơ cháy lan.
Ở nơi cấm lửa hay không thể đốt an toàn, hãy dồn sức vào gương, còi và màu sáng. Những cách đó không có rủi ro đi kèm.
Ở yên một chỗ: tín hiệu lớn nhất là chính bạn
Đội cứu hộ thường bắt đầu tìm từ điểm cuối cùng bạn được biết là có mặt, rồi mở rộng dần. Nếu bạn cứ đi, vùng tìm kiếm cứ lớn ra, và có khi bạn đi đúng vào chỗ người ta vừa tìm xong.
Vì vậy, trừ khi chỗ đang đứng nguy hiểm, như lòng suối khi trời mưa, thì ở yên gần chỗ trống là cách tốt nhất. Dựng chỗ trú, bày tín hiệu, giữ sức và chờ.
Nếu buộc phải di chuyển, hãy để lại dấu vết: buộc mảnh vải màu lên cành, xếp hòn đá thành mũi chỉ hướng, viết lời nhắn ngắn kèm giờ giấc để lại ở chỗ cũ. Dấu vết đó giúp người tìm biết bạn đi hướng nào.
Tất cả những cách này chỉ là lưới an toàn. Lưới chắc nhất vẫn là đi cùng đơn vị tổ chức được cấp phép và báo lộ trình cho người ở nhà trước khi đi.
Câu hỏi thường gặp
Ở Việt Nam gọi số nào khi gặp nạn trong rừng?
Số một một hai là số cứu nạn cứu hộ, số một một bốn là cứu hoả và cứu nạn, số một một năm là cấp cứu y tế. Có thể gọi một trong các số đó và nói rõ vị trí, tình trạng.
Không có sóng điện thoại thì có gọi khẩn cấp được không?
Đôi khi máy vẫn gọi được số khẩn cấp qua mạng của nhà mạng khác nếu có sóng của mạng đó. Nếu hoàn toàn không có sóng, hãy dựa vào còi, gương, màu sáng và ở yên chờ người tìm.
SOS có nghĩa là gì?
SOS là tín hiệu cầu cứu quốc tế, ban đầu dùng trong điện báo. Xếp thành ba chữ lớn trên mặt đất hoặc nháy đèn theo nhịp ba ngắn ba dài ba ngắn đều được hiểu là cần giúp đỡ.
Nên mang loại còi nào khi đi rừng?
Nên chọn còi không có bi bên trong, vì loại có bi dễ kẹt khi ướt hay đóng băng. Còi nhựa nhẹ, tiếng to, đeo bằng dây quanh cổ hoặc móc vào quai ba lô là đủ.
Thấy trực thăng thì làm gì?
Ra chỗ trống, vẫy vải màu sáng, chiếu gương về phía trực thăng. Nếu được, đứng giơ hai tay chữ V lên trời là tín hiệu thường được hiểu là cần giúp, và đừng chạy về phía máy bay khi nó hạ cánh.
