Một đơn vị tour mạo hiểm đáng tin là đơn vị được phép tổ chức hoạt động trên đúng tuyến bạn định đi, có hướng dẫn viên đã được huấn luyện cho địa hình đó, có kế hoạch xử lý sự cố và sẵn lòng trả lời rõ ràng những câu hỏi về an toàn. Giá rẻ, ảnh đẹp hay lời quảng cáo hoành tráng không cho bạn biết điều nào trong số đó.
Chào bạn, đây là Nhà Thám Hiểm. Rất nhiều chuyến đi hang, leo núi, chèo thuyền ở Việt Nam chỉ được phép đi theo đơn vị tổ chức, và đó là điều tốt. Nhưng không phải đơn vị nào cũng giống nhau. Tập này mình đưa cho bạn một bộ câu hỏi để tự hỏi trước khi chuyển tiền đặt chỗ.
Vì sao không nên tự đi những tuyến mạo hiểm?
Nhiều hang động, khu rừng đặc dụng, đỉnh núi nằm trong vườn quốc gia hoặc khu bảo tồn. Ở đó, việc ra vào có quy định riêng, nhiều tuyến chỉ mở cho đoàn đi cùng đơn vị đã được cơ quan quản lý cho phép. Tự ý vào không chỉ là vi phạm, mà còn là đi vào nơi không ai biết bạn đang ở đó.
Lý do thứ hai là những tuyến này nguy hiểm theo kiểu người lạ không nhìn ra. Một khúc suối trông hiền có thể dâng nước rất nhanh sau mưa ở thượng nguồn. Một lối mòn rõ ràng có thể dẫn sang đất nước bạn mà không có biển báo. Người dẫn đường bản địa và hướng dẫn viên quen tuyến đọc được những dấu hiệu ấy.
Lý do thứ ba là khi có sự cố, đơn vị tổ chức có quy trình liên lạc với lực lượng cứu hộ và chính quyền tại chỗ. Một nhóm tự phát thì phải bắt đầu từ con số không.
Vậy nên câu hỏi không phải là có đi theo đơn vị nào không, mà là đi theo đơn vị nào.
Câu hỏi đầu tiên: có được phép tổ chức trên tuyến này không?
Đơn vị lữ hành nói chung cần giấy phép kinh doanh lữ hành, nhưng với hoạt động mạo hiểm, nhiều nơi còn yêu cầu đơn vị được ban quản lý vườn quốc gia hay chính quyền địa phương cho phép trên từng tuyến cụ thể. Bạn có thể hỏi thẳng: đơn vị được phép tổ chức trên tuyến này theo văn bản nào, của cơ quan nào.
Đơn vị nghiêm túc sẽ trả lời rõ ràng, không lảng tránh. Nếu không chắc, bạn có thể gọi hỏi ban quản lý vườn quốc gia hoặc sở phụ trách du lịch của địa phương, họ thường biết những đơn vị nào đang hoạt động hợp lệ trên địa bàn.
Hãy dè chừng những lời mời kiểu đi tuyến bí mật, chưa ai biết, không cần giấy tờ gì cả. Tuyến chưa ai biết thường là tuyến chưa ai khảo sát, và không cần giấy tờ thường nghĩa là không ai chịu trách nhiệm.
Mình không nêu tên đơn vị nào ở đây, vì việc này thay đổi theo thời gian. Nguồn đáng tin nhất luôn là cơ quan quản lý tại nơi bạn đến.
Hỏi về người dẫn đường và tỉ lệ trên khách
Câu hỏi thứ hai là ai sẽ dẫn đoàn. Hướng dẫn viên đã đi tuyến này bao nhiêu lần, có được học sơ cứu không, có kỹ năng chuyên môn như dây leo, chèo thuyền hay lặn tuỳ loại hình không. Có người dẫn đường bản địa đi cùng không.
Câu hỏi thứ ba là bao nhiêu khách trên một người dẫn. Không có con số chung cho mọi tuyến, nhưng tuyến càng khó thì tỉ lệ càng phải thấp. Một người dẫn đi cùng hai chục khách qua đoạn hang ngập nước là dấu hiệu đáng lo, vì khi một người gặp nạn, người dẫn không thể vừa lo cho người đó vừa giữ được cả đoàn.
Hỏi thêm về khâu đi cuối đoàn. Đoàn tốt luôn có một người đi sau cùng để không ai bị rớt lại, và người đó cũng có kinh nghiệm như người đi đầu.
Bạn cũng nên hỏi xem đơn vị có yêu cầu gì về sức khoẻ, có buổi tập trước không. Một đơn vị hỏi kỹ về thể lực và bệnh nền của bạn thường là đơn vị nghiêm túc.
Hỏi về kế hoạch cứu hộ, trang bị và bảo hiểm
Câu hỏi thứ tư là nếu có người bị thương ở giữa tuyến thì làm thế nào. Đơn vị nên trả lời được: liên lạc bằng gì khi mất sóng, điểm gần nhất xe cứu thương tới được ở đâu, mất bao lâu để đưa người ra, ai là người quyết định dừng hay quay đầu khi thời tiết xấu.
Câu hỏi thứ năm là trang bị. Mũ bảo hộ, đèn đội đầu, áo phao, dây, đai đều cần được kiểm tra định kỳ. Hãy nhìn xem đồ có cũ nát, đứt chỉ, gỉ sét không. Trang bị cá nhân như giày thì đơn vị nên dặn rõ loại phù hợp.
Câu hỏi thứ sáu là bảo hiểm. Hỏi xem giá tour đã gồm bảo hiểm cho hoạt động mạo hiểm chưa, mức bảo hiểm ra sao, có chi trả chi phí đưa người ra khỏi vùng xa không. Nếu chưa, bạn có thể tự mua thêm, đọc kỹ xem hợp đồng có loại trừ hoạt động mạo hiểm hay không.
Ghi các câu trả lời ra giấy. Nếu đơn vị cáu kỉnh vì bị hỏi nhiều, đó cũng là một câu trả lời.
Dấu hiệu cho thấy nên đổi đơn vị khác
Có vài dấu hiệu mình thấy nên coi là đèn đỏ. Đơn vị hứa đi được trong mọi thời tiết, không bao giờ huỷ tuyến. Đơn vị nhận khách không hỏi gì về sức khoẻ. Đơn vị gộp người chưa từng đi bộ đường dài vào tuyến khó chỉ để đủ đoàn.
Một dấu hiệu khác là buổi phổ biến an toàn trước giờ xuất phát làm qua loa, hoặc không có. Đơn vị tốt luôn dành thời gian giải thích tuyến đi, những đoạn nguy hiểm, cách dùng trang bị và những gì khách phải làm khi nghe hiệu lệnh.
Và nếu đến nơi bạn thấy thực tế khác hẳn những gì đã hứa, hướng dẫn viên khác người, trang bị thiếu, số khách gấp đôi, bạn có quyền không đi. Tiếc tiền đặt cọc vẫn đỡ hơn nhiều so với đặt mình vào tình huống không ai lo nổi.
Chọn đúng đơn vị là bước an toàn đầu tiên, nhưng không thay cho việc bạn tự chuẩn bị thể lực và lắng nghe người dẫn đường trên suốt tuyến.
Câu hỏi thường gặp
Đi tour mạo hiểm có bắt buộc mua bảo hiểm không?
Tuỳ quy định từng nơi và từng đơn vị, nhiều tour đã gồm sẵn bảo hiểm trong giá. Dù bắt buộc hay không, bạn nên có bảo hiểm chi trả cho tai nạn và chi phí đưa ra khỏi vùng xa, và đọc kỹ điều khoản loại trừ.
Làm sao biết hướng dẫn viên có đủ kinh nghiệm?
Hỏi họ đã đi tuyến này bao nhiêu lần, đã học sơ cứu chưa, có chứng chỉ chuyên môn cho loại hình đó không. Người có kinh nghiệm thường nói rất cụ thể về những đoạn khó và cách họ xử lý, không nói chung chung.
Tour rẻ hơn hẳn có phải là thiếu an toàn?
Không hẳn, nhưng chênh lệch lớn thì nên hỏi vì sao. Những thứ làm tour an toàn như người dẫn có kinh nghiệm, tỉ lệ người dẫn trên khách thấp, trang bị tốt, bảo hiểm và phương án cứu hộ đều tốn chi phí.
Đơn vị huỷ tour vì thời tiết có đáng tin không?
Thường là đáng tin hơn. Đơn vị sẵn sàng huỷ hoặc đổi lịch khi có mưa lớn, lũ hay bão cho thấy họ đặt an toàn lên trên doanh thu. Bạn nên hỏi trước chính sách đổi lịch để khỏi bất ngờ.
Có nên đi tour mạo hiểm một mình không quen ai trong đoàn?
Được, nếu đơn vị đáng tin và tuyến hợp với sức bạn. Hãy báo lộ trình cho người ở nhà, giới thiệu mình với hướng dẫn viên và nói rõ bệnh nền nếu có để họ biết mà lưu ý.
