Đội cứu hộ tìm người lạc bằng cách bắt đầu từ điểm cuối cùng người đó được nhìn thấy, khoanh một vùng có khả năng cao nhất, rồi rà từng dải đất theo đội hình, kết hợp gọi to, dùng chó nghiệp vụ và thiết bị bay khi có. Người lạc giúp được nhiều nhất bằng cách đứng yên ở một chỗ thoáng, làm cho mình dễ thấy và dễ nghe.
Chào bạn, đây là Nhà Thám Hiểm. Tập này mình đứng ở phía bên kia, phía những người đi tìm. Hiểu họ làm việc thế nào sẽ giúp bạn biết vì sao những lời dặn như đừng đi lung tung, hãy mặc áo sáng màu lại quan trọng đến vậy.
Điểm cuối cùng được nhìn thấy là gì?
Mọi cuộc tìm kiếm đều bắt đầu bằng một câu hỏi: lần cuối cùng có người thấy, nghe, hay nhận tin nhắn của người lạc là ở đâu, lúc mấy giờ. Đó có thể là trạm kiểm lâm nơi họ khai báo, một ngã ba đường mòn, hay toạ độ trong tin nhắn cuối.
Từ điểm đó, đội cứu hộ vẽ một vòng tròn. Bán kính của vòng tròn phụ thuộc vào thời gian đã trôi qua, sức khoẻ của người lạc và địa hình. Người lạc đã sáu tiếng ở đồi thoải có thể ở xa hơn nhiều so với người lạc cùng thời gian trong rừng rậm dốc đứng.
Vì vậy thông tin càng chính xác, vòng tròn càng nhỏ, và tìm được càng nhanh. Đây chính là lý do mình luôn nhắc báo lộ trình và nhắn vị trí mỗi khi có sóng.
Người nhà gọi báo tin cũng nên cung cấp càng nhiều càng tốt: người lạc mặc gì, mang gì, có bệnh gì, tính cách thế nào, đã từng đi vùng này chưa.
Người lạc thường đi về đâu?
Những người làm cứu hộ lâu năm ở nhiều nước đã ghi chép rất nhiều vụ tìm kiếm, và họ thấy người lạc thường có những thói quen giống nhau. Người lạc hay đi xuống dốc vì dễ đi hơn, hay theo khe suối, hay đi theo lối mòn của thú hoặc đường điện, và hay dừng lại ở chỗ có mái che.
Tính cách cũng ảnh hưởng. Người tự tin vào kỹ năng thường đi rất xa vì cứ nghĩ sắp ra tới đường. Trẻ nhỏ thì hay tìm chỗ trốn khi sợ, có khi không lên tiếng dù nghe người gọi. Người lớn tuổi hay mệt nên dừng sớm.
Đội tìm kiếm dựa vào những thói quen đó để chọn nơi ưu tiên: các khe suối gần nhất, các ngã rẽ dễ nhầm, các vách đá có hang nhỏ. Họ không đi tìm mù quáng khắp vùng.
Điều này có hệ quả rất thực tế với bạn. Nếu bạn cứ đi liên tục, bạn có thể đang đi ra khỏi chính vùng mà người ta đang dồn sức tìm.
Tìm kiếm theo đội hình diễn ra thế nào?
Khi đã khoanh vùng, đội cứu hộ chia nhỏ thành từng ô. Mỗi tổ nhận một ô, đi thành hàng ngang, mỗi người cách nhau một khoảng tuỳ độ rậm của cây, có khi chỉ vài bước chân trong bụi rậm. Họ đi chậm, gọi tên, rồi dừng lại im lặng để nghe tiếng đáp.
Mỗi ô rà xong được đánh dấu trên bản đồ. Nhờ vậy người chỉ huy biết chỗ nào đã tìm, chỗ nào chưa, và không có tổ nào đi lại đường tổ khác vừa đi. Những tổ đầu tiên thường được gửi chạy nhanh dọc các lối mòn và khe suối, các tổ sau mới rà kỹ từng ô.
Ở một số nơi, đội có chó nghiệp vụ đánh hơi theo mùi của người lạc từ một món đồ họ để lại. Thiết bị bay có camera giúp nhìn qua những khoảng trống, bãi đá, mặt suối mà người đi bộ mất nhiều giờ mới tới. Ban đêm có khi dùng camera cảm nhiệt.
Nhưng ở rừng nhiệt đới rậm rạp, tán cây che kín phần lớn mặt đất. Cuối cùng vẫn là những đôi chân đi qua từng mét đất ướt.
Bạn làm gì để được tìm thấy nhanh hơn?
Việc đầu tiên khi biết mình lạc là dừng lại. Ngồi xuống, uống nước, ăn chút gì, thở chậm. Rồi chọn một chỗ gần đó thoáng hơn, dễ nhìn từ xa và an toàn, tránh lòng suối vì nước có thể lên nhanh.
Làm cho mình dễ thấy: treo áo màu sáng lên cành cây, trải tấm bạt màu ra chỗ trống, xếp đá hay cành cây thành hình lớn trên bãi trống. Ban đêm dùng đèn pin nháy theo nhịp. Làm cho mình dễ nghe: thổi còi ba tiếng một lần, nghỉ rồi thổi tiếp. Còi đỡ tốn sức hơn la hét rất nhiều.
Nếu điện thoại còn pin, tắt những ứng dụng không cần, để chế độ tiết kiệm, thỉnh thoảng bật lên thử gọi một một bốn hoặc gửi tin nhắn kèm vị trí. Nhiều khi tin nhắn vẫn đi được ở nơi không gọi được.
Và khi nghe tiếng gọi, hãy đáp lại, kể cả khi bạn thấy xấu hổ vì bị lạc. Đội cứu hộ đến đó để đưa bạn về, không phải để trách bạn.
Dạy trẻ con điều gì trước khi đi rừng?
Với trẻ nhỏ đi cùng gia đình, có ba lời dặn đơn giản mà nhiều đội cứu hộ khuyên nên tập cho thuộc. Thứ nhất, nếu không thấy bố mẹ đâu thì ôm lấy một cái cây và đứng yên ở đó. Thứ hai, có người gọi tên thì phải trả lời, người lạ mặc áo cứu hộ là người tốt đến giúp. Thứ ba, luôn đeo còi trên cổ và biết thổi.
Cho trẻ mặc áo màu sáng, đừng mặc màu rằn ri hay màu đất. Chụp một tấm ảnh của con ngay buổi sáng trước khi vào rừng, để nếu cần, người tìm biết chính xác con mặc gì hôm đó.
Đừng doạ trẻ bằng chuyện ma rừng hay thú dữ. Trẻ sợ quá thì hay trốn đi, và một đứa trẻ trốn kỹ là đứa trẻ khó tìm nhất.
Cuối cùng, những tuyến đi bộ có trẻ em nên là tuyến dễ, có đơn vị quản lý, có người dẫn đường. Thám hiểm thật sự để dành cho khi con đủ lớn.
Câu hỏi thường gặp
Có phải chờ đủ hai mươi bốn giờ mới được báo người mất tích không?
Không, đó là hiểu lầm hay gặp. Ở nơi hoang dã, người lạc cần được tìm càng sớm càng tốt, nên quá giờ hẹn mà không liên lạc được thì gọi một một bốn ngay.
Vì sao đội tìm kiếm hay dừng lại im lặng?
Họ gọi tên rồi im lặng vài chục giây để nghe tiếng đáp, tiếng còi hay tiếng động nhỏ. Trong rừng, tiếng bước chân và tiếng gọi của chính đội có thể át mất tiếng của người lạc.
Lạc rồi có nên leo lên chỗ cao để tìm sóng không?
Có thể, nếu chỗ cao ở gần, đường lên an toàn và bạn còn sức. Nhưng đừng đi xa khỏi chỗ bạn biết mình bị lạc, và đánh dấu lối đi để quay lại được.
Người dân địa phương có giúp tìm người lạc không?
Thường có, và họ rất có giá trị vì thuộc từng khe suối. Việc tìm kiếm vẫn nên do lực lượng chức năng điều phối để không có thêm người lạc và để các ô tìm kiếm không chồng lên nhau.
Mất bao lâu thì cứu hộ dừng tìm kiếm?
Không có một mốc chung, việc này do lực lượng chức năng quyết định dựa trên thời tiết, địa hình và khả năng sống sót. Việc người đi rừng làm được là chuẩn bị đủ nước, áo ấm và còi để kéo dài thời gian chờ an toàn.
